diff --git a/janus-facing-architecture.ar.md b/janus-facing-architecture.ar.md index 3bf2b80..8f4d92f 100644 --- a/janus-facing-architecture.ar.md +++ b/janus-facing-architecture.ar.md @@ -1,4 +1,4 @@ -> ترجمة مجتمعية (مسودة) — سياسة NTARI رقم P2-002، البث العالمي متعدد اللغات. المصدر: janus-facing-architecture.md (النص الإنجليزي الأصلي، لقطة بتاريخ 2026-09-08). مسودة مجتمعية بمساعدة آلية، في انتظار مراجعة مشرف المنطقة وفقاً للبند §3.1 من P2-002. تبقى المواصفات التقنية الأساسية باللغة الإنجليزية وفقاً للبند §2.2. +> ترجمة مجتمعية (مسودة) — سياسة NTARI رقم P2-002، البث العالمي متعدد اللغات. المصدر: janus-facing-architecture.md (النص الإنجليزي الأصلي، لقطة بتاريخ 2026-10-08). مسودة مجتمعية بمساعدة آلية، في انتظار مراجعة مشرف المنطقة وفقاً للبند §3.1 من P2-002. تبقى المواصفات التقنية الأساسية باللغة الإنجليزية وفقاً للبند §2.2. > > تصحيحات الترجمة مساهمات نرحّب بها ونقدّرها كسائر المساهمات، فإذا لاحظت خطأً > في هذه الترجمة فيمكنك إصلاحه بنفسك عبر إنشاء fork للمستودع وفتح pull @@ -8,23 +8,29 @@ ## مقدّمة -العمارة ذات الوجهين — المسمّاة على اسم الإله الروماني الذي ينظر في اتجاهين في الوقت نفسه، تماماً كما يواجه كل مشارك اقتصادي مطالب الإنتاج والاستهلاك معاً — تتيح للمجتمعات معالجة الواقع الاقتصادي للإنتاج-الاستهلاك المشترك. فكل عضو في اقتصاد ما ليس مستهلكاً فحسب، بل هو منتج-مستهلك (Toffler, 1980)، ينتج في الوقت ذاته شيئاً ذا قيمة ولو لم يكن لديه ما يقدّمه سوى وقته. وتوفّر كذلك خياراً لتحويل نموذج الإصدار: من نقد خارجي المنشأ تفرضه سلطة من خارج المجتمع، إلى ائتمان متبادل داخلي المنشأ يصدره الأعضاء بعضهم لبعض أثناء تعاملهم. +كل عضو في اقتصاد ما هو **منتج-مستهلك** — ليس مستهلكاً فحسب، بل منتج في الوقت نفسه لشيء ذي قيمة، ولو لم يكن لديه ما يقدّمه سوى وقته (Toffler, 1980). لا أحد يقف على جانب واحد فقط من التبادل؛ فالوجهان شخص واحد. + +سُمّيت العمارة ذات الوجهين (Janus Facing Architecture) على اسم الإله الروماني الذي ينظر في اتجاهين في الوقت نفسه، لأن هذا ما يفعله كل منتج-مستهلك: فكلٌّ يواجه مطالب الإنتاج والاستهلاك معاً، في الوقت نفسه. وهي تتيح للمجتمعات معالجة الواقع الاقتصادي للإنتاج-الاستهلاك المشترك، وتوفّر خياراً لتحويل نموذج الإصدار: من نقد خارجي المنشأ تفرضه سلطة من خارج المجتمع (Knapp, 1924)، إلى ائتمان متبادل داخلي المنشأ يصدره الأعضاء بعضهم لبعض أثناء تعاملهم (Moore, 1988; Greco, 2009). الوجه الثاني للاسم سياسي. يبيّن أسيموغلو وروبنسون (2019) أن الحرية لا تصمد إلا داخل ممرّ ضيّق، حيث تقابل الدولةَ القادرة — اللوياثان — مجتمعٌ قادر بالقدر نفسه على تقييدها. وخارج الممرّ يتّخذ اللوياثان صوره الأخرى: غائباً، فيفشل التنسيق؛ ومستبدّاً، فيهيمن المنسّق على من ينسّقهم؛ وورقيّاً، فتوجد القيود كتابةً لا فعلاً. والبقاء داخل الممرّ يقتضي ما يسمّيانه أثر الملكة الحمراء: أن تجري الدولة والمجتمع معاً، كلٌّ ينمّي قدرته لأن الآخر ينمّيها. وكل منصّة اقتصادية هي لوياثان مصغّر — تنسّق وتُنفّذ وتُسجّل — والمنصّات المهيمنة اليوم مستبدّة بحكم بنائها: تتطوّر بسرعة الشبكة، بينما تتحرّك المؤسسات التي يُفترض بها تقييدها بسرعة الاجتماعات. -تُحدّد أبحاث NTARI موضع هذا الفشل في البنية التحتية ذاتها. فأنظمة التداول ثقافةٌ مادية: عمارة المنصّة تُجسّد نظريةً عن مَن يحقّ له أن يعرف ومَن يحقّ له أن يقرّر، وعماراتُ البث السائدة تتعامل مع المشاركين كمتلقّين سلبيين (NTARI, 2025b). والفجوة الزمنية الناتجة بنيويّة: المعلومات تتحرّك بسرعة الشبكات، في حين يبقى التوليف الديمقراطي مقيّداً بدورات انتخابية تضبطها ساعةُ البريد (NTARI, 2025a). وقد بُنيت JFA لسدّ هذه الفجوة من الداخل: فالمجتمع الذي ينسّق هو المجتمع الذي يقيّد، والقدرتان تتبادلان باستمرار داخل البرمجية نفسها وبالسرعة نفسها، منضبطتين طبقةً بطبقة بكلفة المغادرة. إنه لوياثان مُقيَّد بالشيفرة. +تُحدّد أبحاث NTARI موضع هذا الفشل في البنية التحتية ذاتها. فأنظمة التداول ثقافةٌ مادية: عمارة المنصّة تُجسّد نظريةً عن مَن يحقّ له أن يعرف ومَن يحقّ له أن يقرّر، وعماراتُ البث السائدة تتعامل مع المشاركين كمتلقّين سلبيين (NTARI, 2025b). والفجوة الزمنية الناتجة بنيويّة: المعلومات تتحرّك بسرعة الشبكات، في حين يبقى التوليف الديمقراطي مقيّداً بدورات انتخابية تضبطها ساعةُ البريد (NTARI, 2025a). وقد بُنيت JFA لسدّ هذه الفجوة من الداخل، منضبطةً طبقةً بطبقة بكلفة المغادرة. إنه لوياثان مُقيَّد بالشيفرة. تنتظم العمارة ذات الوجهين (JFA) في خمس طبقات وظيفية — الركيزة (Substrate)، والسجل (Record)، والعهد (Covenant)، والحَكامة (Governance)، والاقتصاد والمعلومات (E&I) — وكلٌّ منها منجَزة في ثلاث مراتب: الواجهة الأمامية، لتعاون المنتجين-المستهلكين؛ والمنسّق، وهو خلفيّة توفّر تنسيقاً متداخلاً بين المجتمعات الجغرافية؛ والبروتوكول الأساسي، وهو نمط التعامل الآمن مع البيانات بين المراتب. -صُمّمت برمجيات JFA لتُنشر وتُدار في بيئة copyleft، وعادةً برخصة GNU Affero العامة، بما يتيح لواجهات واتحادات وبروتوكولات وعمارات جديدة أن تتطوّر في السوق العالمية، مكوِّنةً مشاعاً للبرمجيات الحرة. +صُمّمت برمجيات JFA لتُنشر وتُدار في بيئة copyleft، وعادةً برخصة GNU Affero العامة، الإصدار 3 أو ما يليه (AGPL-3.0-or-later)، بما يتيح لواجهات واتحادات وبروتوكولات وعمارات جديدة أن تتطوّر في السوق العالمية، مكوِّنةً مشاعاً للبرمجيات الحرة. هذه هي الوثيقة الرسمية، ويتولّى رعايتها Network Theory Applied Research Institute, Inc. الوثائق السابقة محفوظة في [Historical Docs](Historical%20Docs/)؛ والمفاهيم المنقولة عنها مسجّلة في [فرز المفاهيم](jfa-concept-triage-2026-08-24.md)؛ وما بقي دون حلّ مُسمّى في [OPEN-QUESTIONS.md](OPEN-QUESTIONS.md). +## لمَ هذا مهمّ + +كل نظام ينسّق الناس يمارس سلطة عليهم، قصد ذلك أم لم يقصده. وليس هذا عيباً؛ فالتنسيق يقتضيه. غير أن السلطة لا تبقى سليمة إلا حين يقيّدها شيء — لا قيدٌ على الورق، بل أناس حقيقيون لهم مصلحة حقيقية، قريبون بما يكفي للفعل. ومعظم المنصّات اليوم تتحرّك بسرعة الشبكة بينما يتحرّك كل ما بُني لمحاسبتها بسرعة الاجتماعات، والقيد الذي يصل متأخراً ليس قيداً أصلاً. وجواب JFA هو الكفّ عن معاملة التنسيق والمحاسبة كنظامين اثنين: البرمجية نفسها، والناس أنفسهم، والسرعة نفسها. + ## المبادئ **المسؤولية المشتركة.** المجتمع الذي ينسّق الاقتصاد هو المجتمع نفسه الذي يقيّد ذلك التنسيق. والوظيفتان تتبادلان باستمرار — ولا تُشقّان قطّ إلى حاكمين ومحكومين. -**الانضباط المؤسسي.** كل طبقة تنضبط بكلفة مغادرتها: فحيث تكون المغادرة رخيصة، تنضبط بالمنافسة؛ وحيث تكون مكلفة، يصوّت الأعضاء؛ وحيث تكون مستحيلة، تبقى القرارات قابلة للطعن. +**الانضباط المؤسسي.** كل طبقة تنضبط بكلفة مغادرتها — ما يخسره العضو بخروجه، وما يخسره المجتمع بإخراج أحد. فحيث تكون المغادرة رخيصة، تنضبط بالمنافسة: طبقتا الركيزة والاقتصاد والمعلومات. وحيث تكون مكلفة، يصوّت الأعضاء: طبقتا العهد والحَكامة. وحيث تكون كارثية، تبقى القرارات قابلة للطعن: طبقة السجل. وكل طبقة تسمّي كلفتها أدناه، لأن تلك الكلفة هي ما يقرّر كيف يُحسَم الخلاف فيها. **شيفرة نحيفة قابلة للتدقيق.** تبقى برمجية البروتوكول صغيرة، لا تعتمد على شيء سوى المكتبة القياسية لِلغتها، وقابلة للتدقيق بكاملها. @@ -32,29 +38,37 @@ هي العتاد الذي يحدث فيه كل شيء، ويملكه منتجو-مستهلكو المعالجات ووحدات الرسوميات والطابعات والتخزين والمجسّات. +المغادرة هنا رخيصة، ورفضُ ناقلٍ لا يكلّف المنتج-المستهلك سوى اتصال. فالمنسّق الذي يرفض نقل قدرتك لم يأخذ عتادك ولا أرصدتك ولا تاريخك، والمنسّق الآخر لا يبعد سوى عرض منشور واحد. ولذلك لا يُفصَل في الخصومات عند هذه الطبقة: فالنقلة التي لا يُشهَد عليها داخل نافذة التزامها تُرَدّ ببساطة، ولا يحكم فيها أحد، والناقل الذي يُكثر الرفض أو الإخفاق يُزاحَم بعروض أفضل بدلاً من أن يُستأنَف إليه. + ### مرتبة البروتوكول تتبادل التعليمات والأوامر عبر سوق موزّعة للحوسبة والتخزين، تُشغَّل على حواسيب استهلاكية مستضافة في المنازل والمكاتب والمخازن، وكذلك على معدّات صناعية معاد استخدامها. تنضم العقد إلى تلك السوق عبر شبكات تراكبية مشفّرة (overlays) واستطلاع صادر (outbound polling)، دون الحاجة إلى منافذ واردة مفتوحة أو عنوان ثابت؛ فالاتصال كما يقدّمه مزوّد الخدمة المنزلية يكفي. ويعتمد السطر الحادي عشر (11) على ذلك: فالركيزة التي لا تعمل إلا حيث يسمح المزوّد بالخدمة الواردة تحمل نقطة اختناق عند كل مزوّد. +عمل الركيزة مضمونُ السلامة لا مضمونُ السرّية: فالمضيف يستطيع قراءة ما تحسبه عقدته. والعمل الذي تسوّي نتيجتُه إنفاقاً أو تدخل السجل يجري على مضيفين مستقلّين على الأقل، وخلافهما يُقيَّم ولا يُوثَق به أبداً. + ### مرتبة المنسّق -قدرة حوسبة متّحدة للمنتجين-المستهلكين، تخلق خيارات أوسع على امتداد الجغرافيا. +قدرة حوسبة متّحدة للمنتجين-المستهلكين، تخلق خيارات أوسع على امتداد الجغرافيا. ينشر المنسّقون عروض نقل في سوق الركيزة، كلٌّ منها يسمّي رسماً والتزامَ تسليم ومفتاحاً عاماً؛ ولأي منصّة أن تختار أي منسّق يمكن الوصول إليه، فيُزاحَم الناقل المهيمن بدلاً من أن يُنظَّم. والنقل تسليمٌ لا تنفيذ: فالمنسّق يحمل الإنفاقات الموقّعة إلى مجموعة الشهود ويعيد الإشهادات، ولا يُعتمَد عليه أبداً لتقرير ما إذا كان التبادل قد وقع، ويجوز أن يكون معرَّضاً للفقد وقائماً على إعادة المحاولة. ### مرتبة الواجهة الأمامية -واجهة E&I لإنتاج-استهلاك الحوسبة والتخزين. +واجهة الاقتصاد والمعلومات لإنتاج-استهلاك الحوسبة والتخزين. ## طبقة السجل -وظيفة مأجورة من الركيزة، تسجّل الحوار بين طبقتي E&I والعهد وتقدّمه للجمهور. +وظيفة مأجورة من الركيزة، تسجّل الحوار بين طبقتي الاقتصاد والمعلومات والعهد وتقدّمه للجمهور. + +سجل ما حدث تحفظه ستّ جهات: فالمنتجان-المستهلكان طرفا التبادل، والمشغّل، والمنسّق، وشاهدان، يحفظ كلٌّ منهم سجلاً خاصاً به. وتُلزَم البصمات كذلك في سلسلة عامة واحدة، موزّعة على الركيزة — وهي السجل لكل من لا يحفظ سجلاً خاصاً به. وتُنسَخ التزامات كل تبادل ينقله منسّق إلى السلسلة وتُخزَّن على ركيزة تموّلها منظمةُ الرعاية في طبقة الحَكامة، فيكون السجل الذي يربط المجتمعات بعضها ببعض غير مدفوع الثمن من أيٍّ منها. والسلسلة إضافيّة فقط: يُغتفر الضرر بالتعليق عليه، لا بمحوه أبداً. وعلى كل منصّة أن يكون لها شاهدان مستقلّان على الأقل؛ وبأقلّ من ذلك يلزم النشرَ أن يصف نفسه بأنه غير متّحد (unfederated). ويُعيَّن الشهود بقرعة تُستمَدّ بذرتها من السلسلة العامة، يمكن لأي أحد التحقق منها، ويدفع أجرَهم سوقُ الركيزة، لا المشغّل الذي يراقبونه أبداً. -يُحفَظ سجل ما حدث بستّ طرق. فكل طرف في المعاملة يحفظ سجله الخاص؛ والمشغّل يحفظ سجله؛ وشاهدان يحفظان سجليهما؛ وتُلزَم البصمات في سلسلة عامة واحدة، موزّعة على الركيزة — وهي السجل لكل من لم يكن متعاملاً ولا شاهداً ولا مشغّلاً. والسلسلة إضافيّة فقط: يُغتفر الضرر بالتعليق عليه، لا بمحوه أبداً. وعلى كل منصّة أن يكون لها شاهدان مستقلّان على الأقل؛ وبأقلّ من ذلك يلزم النشرَ أن يصف نفسه بأنه غير متّحد (unfederated). +لا يمكن حذف أحد من السجل، ومغادرته كارثية. فما أُلزم لا يُمحى أبداً، لكن ما من نسخة واحدة هي السجل، وكل نسخة لا تدوم إلا ما دامت محفوظة: نسخة المنسّق مع آخر نقلة مدفوعة؛ ونسختا الشاهدين ما دام تخزينهما مدفوعاً؛ ونسخ المنتجَين-المستهلكَين والمشغّل الخاصة حتى يكفّوا عن حفظها؛ ونسخة السلسلة ما دام تخزينها مموَّلاً. ويبقى السجل في أي النسخ بقيت؛ والسلسلة تخزّنها الركيزة لا المشغّل، فيمكنها أن تعيش بعد المشغّل والواجهة الأمامية والخصومة، وما تحمله إلى ما بعد كل حافظ هو واقعة الالتزام لا المحتوى. ولأن شيئاً لا يُحذَف من السجل، فما من حكم هنا نهائي أبداً: فالقيد المتنازَع عليه يُجاب بتعليق، والتعليق دائم دوام القيد الذي يجيب عنه. + +يبقى التبادل بين المجتمعات إنفاقين سيّدين. والاستشهاد الذي يسوّيه يحمل كذلك رسم نقل المنسّق، المودَع ضماناً (escrow) مع الصفقة عند بدئها والمحرَّر بذلك الاستشهاد نفسه. والتحرير مشترك وإما كلٌّ وإما لا شيء — فإن لم يُشهَد على التسليم داخل نافذة التزام العرض، رُدَّت الإنفاقات كلها — وإشهادُ المنسّق نفسه لا يُحتسَب في العتبة التي تحرّر رسمه هو. ويُقسَم الرسم بين دفترَي الأستاذ المحليين للمنتجَين-المستهلكَين اللذين نُقلت صفقتهما، يدفع كلٌّ حصته بوحدته هو؛ ولا شيء يعبر حدود مجتمع. والائتمان الذي يكسبه الرسم تحفظه الجهات الست نفسها، مُستشهَداً به بالمفتاح. والتسليم يُشهد عليه الشهود وحدهم؛ فالمشغّل يحفظ سجله عن النقلة ولا يشهد عليها أبداً. ### مرتبة البروتوكول -تلتقط كل إرسال داخل الحزمة وتصنّفه وتحسب بصمته، لتُنشئ السمعة عبر طبقة العهد وتُرسي أساس وسيط للتبادل عبر E&I. +تلتقط كل إرسال داخل الحزمة وتصنّفه وتحسب بصمته، لتُنشئ السمعة عبر طبقة العهد وتُرسي أساس وسيط للتبادل عبر الاقتصاد والمعلومات. ### مرتبة المنسّق @@ -62,35 +76,41 @@ ### مرتبة الواجهة الأمامية -خدمة حوسبة وتسجيل مأجورة يقدّمها المنتجون-المستهلكون على طبقة ركيزة E&I. +شراء تخزين السجل وبيعه عبر الركيزة، أجراً للمنتجين-المستهلكين الذين يحفظون السجل. ## طبقة العهد عقد اجتماعي مُنفَّذ بالشيفرة، يُبلّغ توقّعات مرنة لتفاعلات المنتجين-المستهلكين. +المغادرة هنا مكلفة. فالمنتج-المستهلك المحظور من منصّة يحتفظ بسجل كل تقييم كسبه فيها — ستّ جهات تحفظه — لكن المكانة التي يحملها السجل لا تتبعه تلقائياً: ففي المنصّة التالية يُعاد بناء عدد التبادلات عند كل مستوى تقييم تبادلاً مشهوداً تلو الآخر. وذلك الثمن هو ما يجعل الحظر يستند إلى بيّنة مفصول فيها لا إلى كلمة مشغّل. وعند وقوع مخالفات ظاهرة للعهد، يفصل مشغّلو المنصّات بين منتجيهم-مستهلكيهم؛ أما النزاعات العابرة للمنصّات، والنزاعات بين منتج-مستهلك ومشغّل منصّته هو، فيُفصَل فيها على طبقة الشهود — فلا مشغّل يفصل في نزاع هو طرف فيه. وأينما جرى الفصل، يقيّم أطرافُه مَن فصل — المشغّل بين منتجيه-مستهلكيه، والشهود فيما سوى ذلك — فيقف الحكّام داخل نظام السمعة الذي يُنفّذونه. + +ولأن المغادرة مكلفة، يصوّت الأعضاء هنا: فاتحاد العهد يصوّت على التغييرات المفاهيمية والبرمجية في العهد (مقياس تقييم التبادل المبني على ليفيسون، Leveson-Based Trade Assessment Scale, LBTAS)، وفي واجهته البرمجية وتنسيقه، ويكلّف بدراسات منهجية لآثار العهد المختار على مستخدميه. + ### مرتبة البروتوكول تقييم بسيط، مكتوب بشيفرة قابلة للتنفيذ، ليقيّم المنتجون-المستهلكون تفاعلاتهم بعضهم مع بعض على امتداد الحزمة. ### مرتبة المنسّق -واجهة برمجية (API) تقدّم تقييمات مطابقة عبر أسواق E&I في الحزمة، انطلاقاً من منتجي-مستهلكي الركيزة. وعند وقوع مخالفات ظاهرة للعهد، يفصل مشغّلو المنصّات بين منتجيهم-مستهلكيهم؛ أما النزاعات العابرة للمنصّات فيُفصَل فيها على طبقة الشهود. ويُقيَّم مَن يفصل على سلوكه من كلا الطرفين المعنيّين، منتجين-مستهلكين أو مشغّلين. +واجهة برمجية (API) تقدّم تقييمات مطابقة عبر أسواق الاقتصاد والمعلومات في الحزمة، انطلاقاً من منتجي-مستهلكي الركيزة. ### مرتبة الواجهة الأمامية -واجهة E&I التي تُقدَّم فيها الواجهة البرمجية. +واجهة الاقتصاد والمعلومات التي تُقدَّم فيها الواجهة البرمجية. ## طبقة الحَكامة هنا، وبهذه الكيفية، يجتمع البشر للعمل تعاونيّاً على الحزمة. +المغادرة هنا مكلفة، وهذه هي الطبقة الوحيدة التي يبلغ فيها الطردُ البرمجيةَ ذاتها: فالعضو المطرود من المعهد يفقد، لأجلٍ محدود، الصوتَ الذي يشكّل ما يشغّله الآخرون جميعاً. ولهذا لا يكون الطرد قرارَ مشغّل أبداً — بل يُحال إلى اتحاد الحَكامة ويقرّره تصويتُ أعضائه وفق اللوائح، وبقيدٍ في السجل. + ### مرتبة البروتوكول منظمة غير ربحية لرعاية البرمجيات ذات الحقوق المتروكة (copyleft). ### مرتبة المنسّق -العضوية في Network Theory Applied Research Institute، وتُنال بتشغيل نسخة متّحدة من برمجية JFA. +العضوية في Network Theory Applied Research Institute، وتُنال بتشغيل نسخة متّحدة من برمجية JFA أو بالمشاركة منتجاً-مستهلكاً على منصّة متّحدة. ### مرتبة الواجهة الأمامية @@ -98,25 +118,27 @@ ## طبقة الاقتصاد والمعلومات -تُستضاف طبقة E&I على الركيزة، وتتشارك التغذية مع طبقة السجل، وتُيسّر الامتثال للعهد. +تُستضاف طبقة الاقتصاد والمعلومات على الركيزة، وتتشارك التغذية مع طبقة السجل، وتُيسّر الامتثال للعهد. + +المغادرة هنا رخيصة بحكم البناء. فللمشغّل أن يحظر منتجاً-مستهلكاً من منصّته، لا مما بناه فيها: فالمراكز والتاريخ تبقى بعد أي واجهة أمامية، فيخرج المحظور وسجله سليم وأرصدته لا تزال مستحقّة له. والحظر خسارة سوق لا خسارة مكانة — والمشغّل الذي تطرد شروطُه أو حدُّ ائتمانه المنتجين-المستهلكين يخسر التجارة بدلاً من أن يكسب الجدال. ### مرتبة البروتوكول -لكل منصّة اقتصادية أو معلوماتية بروتوكول مصمّم للتبادل الجاري فيها (مثل الزراعة، أو لعبة، أو الاقتباسات البحثية). +لكل منصّة اقتصادية أو معلوماتية بروتوكول مصمّم للتبادل الجاري فيها (مثل الزراعة، أو لعبة، أو الاقتباسات البحثية). وكلٌّ منها يفترض أن أي مضيف في الركيزة يستطيع قراءة ما تحسبه. ### مرتبة المنسّق -يجب أن تعمل E&I على عتاد قابل للسحب، مُقتنى ومسجّل من قِبل طبقة الركيزة. +يجب أن يعمل الاقتصاد والمعلومات على عتاد قابل للسحب، مُقتنى ومسجّل من قِبل طبقة الركيزة. ولا تحتاج المنصّة إلى منسّق خاص بها: فهي تختار واحداً من سوق الركيزة وتدفع النقل من الصفقة ذاتها. ### مرتبة الواجهة الأمامية -يجب أن تكون تصاميم واجهات منصّات E&I قابلة للتخصيص من قِبل المستخدم. +يجب أن تكون تصاميم واجهات منصّات الاقتصاد والمعلومات قابلة للتخصيص من قِبل المستخدم. ## الخطوط التي لا يجوز تجاوزها أي بناء يتجاوز أيّاً من هذه ليس JFA أصغر؛ بل هو برمجية أخرى تلبس الاسم. -١. يُخلَق المال في لحظة التبادل — رصيد ينزل ورصيد يصعد، ومجموعهما صفر دائماً. +١. كل ائتمان سندُ دين (IOU)، يُخلَق لحظةَ تبادُل عضوين — رصيد ينزل ورصيد يصعد، ومجموعهما صفر دائماً. وتلك هي الطريقة الوحيدة التي يأتي بها المال إلى الوجود: لا شيء يُسَكّ، ولا شيء يُصدَر من الخارج، ولا شيء يتراكم فائدةً. ٢. الائتمان يُكتسَب ولا يُشترى أبداً، ولا يُستبدَل بنقد إلزامي أبداً. ٣. عملة كل مجتمع سيّدة — لا وحدة مشتركة، ولا تحويل بين المجتمعات. ٤. القيمة تبقى في موضعها؛ الحقيقة وحدها هي التي تعبر. @@ -125,7 +147,7 @@ ٧. لا روايات ولا هويّات في السجل المشترك — بصمات وأنواع وأوسمة زمنية ومراجع فقط. ٨. السمعة ليست رقماً واحداً أبداً — ما يراه الآخرون هو عدد التبادلات عند كل مستوى تقييم. ٩. السمعة تحدّد ما إذا كان العضو يتعامل على أساس الثقة؛ أما المقدار فيحدّده حدٌّ واحد يعمّ المجتمع كله، يضعه المشغّل ولا يُستمَدّ من السمعة أبداً. -١٠. يبدأ كل نشرٍ بالضمان (escrow) — مغطّى بضمانات، بلا أرصدة سالبة، وبلا ائتمان ممنوح بين الأطراف المتعاملة — ولا ينتقل إلى نظام ائتمان متبادل هجين أو كامل إلا بعد أن يبني المشغّل قدرته، ويُبلَّغ شبكةُ المنتجين-المستهلكين، وتُنشَر التراخيصُ المحلية لتقديم خدمات الائتمان المتبادل على طبقة الحَكامة — أو، حيث لا يقتضي الاختصاص القضائي ترخيصاً، يُنشَر هناك بدلاً منها إقرارٌ بذلك. +١٠. يبدأ كل نشرٍ بالضمان (escrow) — مغطّى بضمانات، بلا أرصدة سالبة، وبلا ائتمان ممنوح بين الأطراف المتعاملة — ولا ينتقل إلى نظام ائتمان متبادل هجين أو كامل إلا بعد أن يبني المشغّل قدرته، ويُبلَّغ شبكةُ المنتجين-المستهلكين، وتُنشَر التراخيصُ المحلية لتقديم خدمات الائتمان المتبادل على طبقة الحَكامة — أو، حيث لا يقتضي الاختصاص القضائي ترخيصاً، يُنشَر هناك بدلاً منها إقرارٌ بذلك — وبعد أن يصادق منتجو-مستهلكو النشر على أي انتقال إلى الائتمان المتبادل الكامل. ١١. لا مضيف ولا حساب ولا مورّد واحد يمكن أن يؤدي حذفه إلى تعطيل الشبكة. ١٢. مراكزُ العضو وتاريخه تبقى بعد أي واجهة أمامية؛ وسجلاتُ المجتمع تبقى بعد أي مشغّل. @@ -133,6 +155,12 @@ Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2019). *The Narrow Corridor: States, Societies, and the Fate of Liberty*. Penguin Press. +Greco, T. H. (2009). *The End of Money and the Future of Civilization*. Chelsea Green Publishing. + +Knapp, G. F. (1924). *The State Theory of Money*. Macmillan. (العمل الأصلي نُشر عام 1905) + +Moore, B. J. (1988). *Horizontalists and Verticalists: The Macroeconomics of Credit Money*. Cambridge University Press. + Network Theory Applied Research Institute. (2025a، أكتوبر). *Addressing democratic information velocity* (P1-002). https://www.ntari.org/post/ntari-whitepaper-addressing-democratic-information-velocity Network Theory Applied Research Institute. (2025b، يونيو). *The material culture of democratic deliberation*. https://www.ntari.org/post/the-material-culture-of-democratic-deliberation @@ -142,3 +170,5 @@ Toffler, A. (1980). *The Third Wave*. William Morrow. --- *Network Theory Applied Research Institute, Inc. — 501(c)(3) — EIN 92-3047136 — info@ntari.org* + +*البرمجيات: AGPL-3.0-or-later · المواصفة: CC BY-SA 4.0* diff --git a/janus-facing-architecture.es.md b/janus-facing-architecture.es.md index 676f550..312da2d 100644 --- a/janus-facing-architecture.es.md +++ b/janus-facing-architecture.es.md @@ -1,4 +1,4 @@ -> Traducción comunitaria (borrador) — Política P2-002 de NTARI, Difusión Multilingüe Global. Fuente: janus-facing-architecture.md (original en inglés, instantánea del 2026-09-08). Borrador comunitario asistido por máquina, pendiente de revisión por el mantenedor regional conforme a P2-002 §3.1. Las especificaciones técnicas centrales permanecen en inglés conforme al §2.2. +> Traducción comunitaria (borrador) — Política P2-002 de NTARI, Difusión Multilingüe Global. Fuente: janus-facing-architecture.md (original en inglés, instantánea del 2026-10-08). Borrador comunitario asistido por máquina, pendiente de revisión por el mantenedor regional conforme a P2-002 §3.1. Las especificaciones técnicas centrales permanecen en inglés conforme al §2.2. > > ¿Encontraste un error en esta traducción? Tu corrección es una contribución > bienvenida y valorada: haz un fork del repositorio del proyecto de NTARI y @@ -8,23 +8,29 @@ ## Introducción -La Arquitectura de Doble Faz — llamada así por el dios romano que mira en dos direcciones a la vez, igual que todo participante económico enfrenta exigencias tanto de producción como de consumo — permite a las comunidades atender la realidad económica del prosumo. Cada miembro de una economía no es solo consumidor, sino prosumidor (Toffler, 1980), que produce simultáneamente algo de valor aunque lo único que tenga por ofrecer sea su tiempo. Ofrece además la opción de transformar el modelo de emisión: de dinero chartal exógeno (emitido por una autoridad externa a la comunidad) a crédito mutuo endógeno (emitido por los miembros entre sí a medida que transaccionan). +Cada miembro de una economía es un **prosumidor** — no solo consumidor, sino a la vez productor de algo de valor, aunque lo único que tenga por ofrecer sea su tiempo (Toffler, 1980). Nadie está en un solo lado de un intercambio; las dos caras son la misma persona. + +La Arquitectura de Doble Faz (Janus Facing Architecture) lleva el nombre del dios romano que mira en dos direcciones a la vez, porque eso es lo que hace todo prosumidor: cada uno enfrenta exigencias tanto de producción como de consumo, al mismo tiempo. Permite a las comunidades atender la realidad económica del prosumo, y ofrece la opción de transformar el modelo de emisión: de dinero chartal exógeno — emitido por una autoridad externa a la comunidad (Knapp, 1924) — a crédito mutuo endógeno, emitido por los miembros entre sí a medida que transaccionan (Moore, 1988; Greco, 2009). La segunda faz del nombre es política. Acemoglu y Robinson (2019) muestran que la libertad sobrevive únicamente dentro de un corredor estrecho, donde un Estado capaz — el Leviatán — se ve igualado por una sociedad igualmente capaz de controlarlo. Fuera del corredor, el Leviatán adopta sus otras formas: ausente, y la coordinación fracasa; despótico, y quien coordina domina a los coordinados; de papel, y los controles existen por escrito pero no en la práctica. Permanecer dentro del corredor exige lo que ellos llaman el efecto de la Reina Roja: Estado y sociedad corriendo juntos, cada uno acrecentando su capacidad porque el otro lo hace. Toda plataforma económica es un Leviatán en miniatura — coordina, hace cumplir y registra — y las plataformas dominantes de hoy son despóticas por construcción: evolucionan a la velocidad de la red mientras las instituciones destinadas a controlarlas se mueven a la velocidad de las reuniones. -La investigación de NTARI sitúa este fracaso en la infraestructura misma. Los sistemas deliberativos son cultura material: la arquitectura de una plataforma materializa una teoría sobre quién puede saber y quién puede decidir, y las arquitecturas de difusión predominantes tratan a los participantes como receptores pasivos (NTARI, 2025b). La brecha de velocidad resultante es estructural: la información se mueve a velocidad de red mientras la síntesis democrática sigue atada a ciclos electorales sincronizados por un reloj postal (NTARI, 2025a). JFA está construida para cerrar esa brecha desde dentro: la comunidad que coordina es la comunidad que controla, ambas capacidades intercambiadas de forma continua en el mismo software y a la misma velocidad, disciplinadas capa por capa por el costo de marcharse. Es un Leviatán encadenado en código. +La investigación de NTARI sitúa este fracaso en la infraestructura misma. Los sistemas deliberativos son cultura material: la arquitectura de una plataforma materializa una teoría sobre quién puede saber y quién puede decidir, y las arquitecturas de difusión predominantes tratan a los participantes como receptores pasivos (NTARI, 2025b). La brecha de velocidad resultante es estructural: la información se mueve a velocidad de red mientras la síntesis democrática sigue atada a ciclos electorales sincronizados por un reloj postal (NTARI, 2025a). JFA está construida para cerrar esa brecha desde dentro, disciplinada capa por capa por el costo de marcharse. Es un Leviatán encadenado en código. La Arquitectura de Doble Faz (JFA) se organiza en cinco capas funcionales — Sustrato, Registro, Pacto, Gobernanza, y Economía e Información (E&I) — cada una implementada en tres niveles: el frontend, para la colaboración entre prosumidores; el orquestador, un backend que provee coordinación superpuesta entre comunidades geográficas; y el protocolo subyacente, el patrón para manejar datos de forma segura entre niveles. -El software de JFA está diseñado para publicarse y gestionarse en un entorno copyleft, generalmente la Licencia Pública General Affero de GNU, lo que permite que nuevos frontends, federaciones, protocolos y arquitecturas evolucionen en el mercado global, formando un común de software libre. +El software de JFA está diseñado para publicarse y gestionarse en un entorno copyleft, generalmente la Licencia Pública General Affero de GNU, versión 3 o posterior (AGPL-3.0-or-later), lo que permite que nuevos frontends, federaciones, protocolos y arquitecturas evolucionen en el mercado global, formando un común de software libre. Este es el documento oficial, custodiado por Network Theory Applied Research Institute, Inc. Los instrumentos anteriores se conservan en [Historical Docs](Historical%20Docs/); los conceptos heredados de ellos constan en el [triaje de conceptos](jfa-concept-triage-2026-08-24.md); lo que sigue sin resolver se nombra en [OPEN-QUESTIONS.md](OPEN-QUESTIONS.md). +## Por qué importa + +Todo sistema que coordina personas ejerce poder sobre ellas, lo pretenda o no. Eso no es un defecto; la coordinación lo requiere. Pero el poder solo se mantiene sano cuando algo lo controla — no un control de papel, sino personas reales con intereses reales, lo bastante cerca para actuar. La mayoría de las plataformas se mueven hoy a la velocidad de la red mientras todo lo construido para pedirles cuentas se mueve a la velocidad de las reuniones, y un control que llega tarde no es control en absoluto. La respuesta de JFA es dejar de tratar la coordinación y la rendición de cuentas como dos sistemas: el mismo software, las mismas personas, la misma velocidad. + ## Principios **Responsabilidad compartida.** La comunidad que coordina la economía es la misma comunidad que controla esa coordinación. Las dos funciones se intercambian de forma continua, nunca se separan en gobernantes y gobernados. -**Disciplina institucional.** Cada capa se disciplina por el costo de abandonarla: donde marcharse es barato, disciplina la competencia; donde marcharse es costoso, los miembros votan; donde marcharse es imposible, las decisiones quedan abiertas a impugnación. +**Disciplina institucional.** Cada capa se disciplina por el costo de abandonarla — lo que un miembro pierde al marcharse, y lo que una comunidad pierde al expulsar a alguien. Donde marcharse es barato, disciplina la competencia: las capas de Sustrato y de Economía e Información. Donde marcharse es costoso, los miembros votan: las capas de Pacto y de Gobernanza. Donde marcharse es catastrófico, las decisiones quedan abiertas a impugnación: la capa de Registro. Cada capa nombra abajo su propio costo, porque ese costo es lo que decide cómo se zanja una disputa en ella. **Código escueto y auditable.** El software de protocolo se mantiene pequeño, no depende de nada más que de la biblioteca estándar de su lenguaje, y es auditable en su totalidad. @@ -32,29 +38,37 @@ Este es el documento oficial, custodiado por Network Theory Applied Research Ins Es el hardware donde todo ocurre, propiedad de prosumidores de CPU, GPU, impresoras, almacenamiento y sensores. +Salir de aquí es barato, y la negativa de un transportista no le cuesta a un prosumidor más que una conexión. Un orquestador que se niega a transportar tu capacidad no se ha llevado tu hardware, tus saldos ni tu historial, y otro orquestador está a una oferta publicada de distancia. Las querellas en esta capa, por tanto, no se adjudican: un transporte que queda sin atestar dentro de su ventana de compromiso simplemente se revierte, nadie falla sobre él, y a un transportista que se niega o falla con demasiada libertad se lo desbanca con una oferta mejor en lugar de apelar ante él. + ### Nivel de protocolo Intercambia instrucciones y órdenes a través de un mercado distribuido de cómputo y almacenamiento operado en computadoras de consumo alojadas en hogares, oficinas y depósitos, así como en equipo industrial reacondicionado. Los nodos se incorporan a ese mercado mediante superposiciones cifradas (overlays) y sondeo saliente (polling), sin requerir puertos de entrada abiertos ni una dirección estática; basta la conexión tal como la entrega un proveedor residencial. La línea 11 depende de ello: un sustrato que solo funcionara donde un proveedor permite el servicio entrante cargaría con un punto de estrangulamiento en cada proveedor. +El trabajo del sustrato tiene asegurada la integridad, no la confidencialidad: un host puede leer lo que computa su nodo. El trabajo cuyo resultado liquida un gasto o entra en el registro se ejecuta en al menos dos hosts independientes, y su desacuerdo se califica, nunca se le da confianza. + ### Nivel de orquestador -Capacidad de cómputo federada de prosumidores, que crea más opciones a lo largo de la geografía. +Capacidad de cómputo federada de prosumidores, que crea más opciones a lo largo de la geografía. Los orquestadores publican ofertas de transporte en el mercado del sustrato, cada una nombrando una tarifa, un compromiso de entrega y una clave pública; cualquier plataforma puede seleccionar cualquier orquestador alcanzable, de modo que a un transportista dominante se lo desbanca en lugar de regularlo. El transporte es entrega, no ejecución: un orquestador lleva gastos firmados al conjunto de testigos y devuelve atestaciones, nunca se confía en él para determinar si un intercambio ocurrió, y puede ser con pérdidas y basado en reintentos. ### Nivel de frontend -Interfaz de E&I para prosumir cómputo y almacenamiento. +Interfaz de Economía e Información para prosumir cómputo y almacenamiento. ## Capa de Registro -Una función compensada del sustrato, que registra y sirve el diálogo entre las capas de E&I y de Pacto para el público. +Una función compensada del sustrato, que registra y sirve el diálogo entre las capas de Economía e Información y de Pacto para el público. + +El registro de lo ocurrido lo guardan seis partes: los dos prosumidores del intercambio, el operador, el orquestador y dos testigos conservan cada uno un registro propio. Los hashes se comprometen además a una cadena pública única, distribuida a través del sustrato — el registro para todos quienes no guardan ninguno propio. Los compromisos de cada intercambio transportado por un orquestador se copian a la cadena y se almacenan en sustrato financiado por la organización de custodia de la capa de Gobernanza, de modo que el registro que liga a las comunidades entre sí no lo paga ninguna de ellas. La cadena es de solo adición: el daño se perdona mediante anotación, nunca borrando. Una plataforma debe tener al menos dos testigos independientes; con menos, un despliegue debe etiquetarse a sí mismo como no federado. Los testigos se asignan mediante un sorteo sembrado desde la cadena pública, que cualquiera puede verificar, y los paga el mercado del sustrato, nunca el operador al que observan. -El registro de lo ocurrido se guarda de seis maneras. Cada parte de una transacción conserva su propio registro; el operador conserva el suyo; dos testigos conservan los suyos; y los hashes se comprometen a una cadena pública única, distribuida a través del sustrato — el registro para todos quienes no fueron ni transactores, ni testigos, ni operador. La cadena es de solo adición: el daño se perdona mediante anotación, nunca borrando. Una plataforma debe tener al menos dos testigos independientes; con menos, un despliegue debe etiquetarse a sí mismo como no federado. +Nadie puede ser borrado del registro, y abandonarlo es catastrófico. Lo comprometido nunca se borra, pero ninguna copia única es el registro, y cada copia dura solo mientras se conserva: la del orquestador, con el último transporte pagado; las de los testigos, mientras su almacenamiento esté pagado; las propias de los prosumidores y del operador, hasta que dejen de conservarlas; y la de la cadena, mientras su almacenamiento esté financiado. El registro sobrevive en las copias que queden; la cadena la almacena el sustrato y no el operador, de modo que puede sobrevivir al operador, al frontend y a la querella, y lo que lleva más allá de cada custodio es el hecho del compromiso, no el contenido. Como nada puede borrarse del registro, ninguna constatación aquí es jamás definitiva: una entrada disputada se responde mediante anotación, y la anotación es tan permanente como la entrada a la que responde. + +Un intercambio entre comunidades sigue siendo dos gastos soberanos. La cita que lo liquida lleva también la tarifa de transporte del orquestador, puesta en depósito de garantía (escrow) con el intercambio al iniciarse y liberada por esa misma cita. La liberación es conjunta y de todo o nada — si la entrega no se atesta dentro de la ventana de compromiso de la oferta, todos los gastos se revierten — y la atestación propia del orquestador no cuenta para el umbral que libera su propia tarifa. La tarifa se reparte entre los libros mayores de origen de los dos prosumidores cuyo intercambio fue transportado, pagando cada uno su parte en su propia unidad; nada cruza una frontera comunitaria. El crédito que gana lo guardan las mismas seis partes, citado por clave. La entrega la atestan únicamente los testigos; el operador conserva su registro de un transporte y nunca lo atesta. ### Nivel de protocolo -Captura, categoriza y aplica hash a cada transmisión dentro de la pila, a fin de establecer reputación mediante la capa de Pacto y de sentar la base de un medio de intercambio mediante E&I. +Captura, categoriza y aplica hash a cada transmisión dentro de la pila, a fin de establecer reputación mediante la capa de Pacto y de sentar la base de un medio de intercambio mediante Economía e Información. ### Nivel de orquestador @@ -62,35 +76,41 @@ Federa registros a lo largo de la geografía, habilitando reputación e intercam ### Nivel de frontend -Servicio compensado de cómputo y registro provisto por prosumidores en la capa de sustrato de E&I. +La compra y venta de almacenamiento de registro a través del sustrato, compensando a los prosumidores que conservan el registro. ## Capa de Pacto Un contrato social ejecutado en código, que informa expectativas flexibles para las interacciones entre prosumidores. +Salir de aquí es costoso. Un prosumidor vetado de una plataforma conserva el registro de cada calificación que ganó allí — seis partes lo guardan — pero la posición que ese registro conlleva no lo sigue por defecto: en la siguiente plataforma, el recuento de intercambios en cada nivel de calificación se reconstruye un intercambio atestiguado a la vez. Ese precio es la razón de que un veto descanse en evidencia adjudicada y no en la palabra de un operador. Cuando ocurren aparentes incumplimientos del pacto, los operadores de plataforma adjudican entre sus prosumidores; las disputas que cruzan plataformas, y las disputas entre un prosumidor y el operador de su propia plataforma, se adjudican en la capa de testigos — ningún operador adjudica una disputa de la que es parte. Dondequiera que ocurra la adjudicación, las partes de esta califican a quien adjudica — el operador entre sus propios prosumidores, los testigos en los demás casos — de modo que los árbitros están dentro del sistema de reputación que hacen cumplir. + +Como salir es costoso, aquí los miembros votan: la federación del Pacto vota los cambios conceptuales y programáticos del pacto (la Escala de Evaluación de Intercambios Basada en Leveson, LBTAS), de su API y de su orquestación, y encarga estudios formales de los efectos del pacto elegido sobre sus usuarios. + ### Nivel de protocolo Una evaluación simple, escrita en código ejecutable, para que los prosumidores califiquen sus interacciones entre sí a lo largo de la pila. ### Nivel de orquestador -Una API que sirve evaluaciones conformes a través de los mercados de E&I de la pila, desde prosumidores del sustrato. Cuando ocurren aparentes incumplimientos del pacto, los operadores de plataforma adjudican entre sus prosumidores; las disputas que cruzan plataformas se adjudican en la capa de testigos. Quienes adjudican son calificados por su conducta por ambos prosumidores u operadores involucrados. +Una API que sirve evaluaciones conformes a través de los mercados de Economía e Información de la pila, desde prosumidores del sustrato. ### Nivel de frontend -La interfaz de E&I donde se sirve la API. +La interfaz de Economía e Información donde se sirve la API. ## Capa de Gobernanza Aquí es donde y cómo los seres humanos se reúnen para actuar colaborativamente sobre la pila. +Salir de aquí es costoso, y esta es la única capa donde la expulsión alcanza al software mismo: un miembro expulsado del Instituto pierde, por un plazo acotado, el voto que da forma a lo que todos los demás ejecutan. Por eso la expulsión nunca es decisión de un operador — se remite a la federación de Gobernanza y la decide el voto de sus miembros conforme a los estatutos, con constancia en el registro. + ### Nivel de protocolo Organización sin fines de lucro de custodia de software copyleft. ### Nivel de orquestador -La membresía en el Network Theory Applied Research Institute, obtenida operando una instancia federada de software JFA. +La membresía en el Network Theory Applied Research Institute, obtenida operando una instancia federada de software JFA o participando como prosumidor en una plataforma federada. ### Nivel de frontend @@ -98,25 +118,27 @@ La coordinación sincrónica y asincrónica de los miembros, regida por los esta ## Capa de Economía e Información -La capa de E&I se aloja en el sustrato, se sindica con la capa de Registro, y facilita el cumplimiento del pacto. +La capa de Economía e Información se aloja en el sustrato, se sindica con la capa de Registro, y facilita el cumplimiento del pacto. + +Salir de aquí es barato por construcción. Un operador puede vetar a un prosumidor de su plataforma, pero no de lo que construyó allí: las posiciones y el historial sobreviven a cualquier frontend, de modo que quien es vetado se va con su registro intacto y sus saldos aún debidos. Un veto es una pérdida de mercado, no una pérdida de posición — y un operador cuyos términos o límite de crédito expulsan a los prosumidores pierde el comercio en lugar de ganar la discusión. ### Nivel de protocolo -Cada plataforma económica o de información tiene un protocolo diseñado para el intercambio que se realiza (por ejemplo, agricultura, un juego o citas de investigación). +Cada plataforma económica o de información tiene un protocolo diseñado para el intercambio que se realiza (por ejemplo, agricultura, un juego o citas de investigación). Cada uno asume que cualquier host del sustrato puede leer lo que computa. ### Nivel de orquestador -E&I debe ejecutarse sobre hardware revocable, obtenido y registrado por la capa de sustrato. +La Economía e Información debe ejecutarse sobre hardware revocable, obtenido y registrado por la capa de sustrato. Una plataforma no necesita orquestador propio: selecciona uno del mercado del sustrato y paga el transporte con cargo al intercambio. ### Nivel de frontend -Los diseños de frontend de las plataformas de E&I deben ser personalizables por el usuario. +Los diseños de frontend de las plataformas de Economía e Información deben ser personalizables por el usuario. ## Las líneas que no pueden cruzarse Una implementación que cruce cualquiera de estas no es un JFA más pequeño; es software distinto que lleva el nombre. -1. El dinero se crea en el momento del intercambio — un saldo baja, otro sube, sumando siempre cero. +1. Todo crédito es un pagaré (IOU), creado en el momento en que dos miembros intercambian — un saldo baja, otro sube, sumando siempre cero. Esa es la única manera en que el dinero llega a existir: nada se acuña, nada se emite desde fuera, y nada se acumula como interés. 2. El crédito se gana, nunca se compra, y nunca es canjeable por dinero fiat. 3. La moneda de cada comunidad es soberana — sin unidad compartida, sin conversión entre comunidades. 4. El valor se queda en casa; solo la verdad cruza. @@ -125,7 +147,7 @@ Una implementación que cruce cualquiera de estas no es un JFA más pequeño; es 7. Sin narrativas ni identidades en el registro compartido — solo hashes, tipos, marcas de tiempo y referencias. 8. La reputación nunca es un número único — lo que los demás ven es el recuento de intercambios en cada nivel de calificación. 9. La reputación decide si un miembro comercia sobre confianza; un límite común a toda la comunidad, fijado por el operador y nunca derivado de la reputación, decide cuánto. -10. Un despliegue comienza en depósito de garantía (escrow) — colateralizado, sin saldos negativos, sin crédito extendido entre contrapartes — y pasa a un sistema de crédito mutuo híbrido o pleno solo después de que el operador desarrolle capacidad, se notifique a la red de prosumidores, y las autorizaciones locales para prestar servicios de crédito mutuo se publiquen en la capa de gobernanza — o, cuando la jurisdicción no exija ninguna, se publique allí en su lugar una constatación de ese hecho. +10. Un despliegue comienza en depósito de garantía (escrow) — colateralizado, sin saldos negativos, sin crédito extendido entre contrapartes — y pasa a un sistema de crédito mutuo híbrido o pleno solo después de que el operador desarrolle capacidad, se notifique a la red de prosumidores, y las autorizaciones locales para prestar servicios de crédito mutuo se publiquen en la capa de gobernanza — o, cuando la jurisdicción no exija ninguna, se publique allí en su lugar una constatación de ese hecho — y de que un paso al crédito mutuo pleno sea ratificado por los prosumidores del despliegue. 11. Ningún host, cuenta o proveedor único cuya remoción pudiera detener la red. 12. Las posiciones y el historial de un miembro sobreviven a cualquier frontend; los registros de una comunidad sobreviven a cualquier operador. @@ -133,6 +155,12 @@ Una implementación que cruce cualquiera de estas no es un JFA más pequeño; es Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2019). *The Narrow Corridor: States, Societies, and the Fate of Liberty*. Penguin Press. +Greco, T. H. (2009). *The End of Money and the Future of Civilization*. Chelsea Green Publishing. + +Knapp, G. F. (1924). *The State Theory of Money*. Macmillan. (Obra original publicada en 1905) + +Moore, B. J. (1988). *Horizontalists and Verticalists: The Macroeconomics of Credit Money*. Cambridge University Press. + Network Theory Applied Research Institute. (2025a, octubre). *Addressing democratic information velocity* (P1-002). https://www.ntari.org/post/ntari-whitepaper-addressing-democratic-information-velocity Network Theory Applied Research Institute. (2025b, junio). *The material culture of democratic deliberation*. https://www.ntari.org/post/the-material-culture-of-democratic-deliberation @@ -142,3 +170,5 @@ Toffler, A. (1980). *The Third Wave*. William Morrow. --- *Network Theory Applied Research Institute, Inc. — 501(c)(3) — EIN 92-3047136 — info@ntari.org* + +*Software: AGPL-3.0-or-later · Especificación: CC BY-SA 4.0* diff --git a/janus-facing-architecture.fr.md b/janus-facing-architecture.fr.md index 9fe8916..bb71f8f 100644 --- a/janus-facing-architecture.fr.md +++ b/janus-facing-architecture.fr.md @@ -1,4 +1,4 @@ -> Traduction communautaire (version préliminaire) — Politique P2-002 de NTARI, Diffusion mondiale multilingue. Source : janus-facing-architecture.md (original en anglais, instantané du 2026-09-08). Version préliminaire communautaire assistée par machine, en attente de révision par le mainteneur régional conformément à P2-002 §3.1. Les spécifications techniques centrales demeurent en anglais conformément au §2.2. +> Traduction communautaire (version préliminaire) — Politique P2-002 de NTARI, Diffusion mondiale multilingue. Source : janus-facing-architecture.md (original en anglais, instantané du 2026-10-08). Version préliminaire communautaire assistée par machine, en attente de révision par le mainteneur régional conformément à P2-002 §3.1. Les spécifications techniques centrales demeurent en anglais conformément au §2.2. > > Vous avez repéré une erreur dans cette traduction ? Votre correction est une > contribution bienvenue et appréciée : créez un fork du dépôt du projet NTARI @@ -8,23 +8,29 @@ ## Introduction -L'architecture bifrons — nommée d'après le dieu romain qui regarde dans deux directions à la fois, tout comme chaque participant économique fait face à des exigences de production et de consommation — permet aux communautés de traiter la réalité économique du prosumérisme. Chaque membre d'une économie n'est pas seulement un consommateur, mais un prosommateur (Toffler, 1980), produisant simultanément quelque chose de valeur même s'il n'a que son temps à offrir. Elle offre également la possibilité de transformer le modèle d'émission : passer d'une monnaie chartale exogène (émise par une autorité extérieure à la communauté) à un crédit mutuel endogène (émis par les membres les uns envers les autres au fil de leurs transactions). +Chaque membre d'une économie est un **prosommateur** — non seulement un consommateur, mais en même temps un producteur de quelque chose de valeur, même s'il n'a que son temps à offrir (Toffler, 1980). Personne ne se tient d'un seul côté d'un échange ; les deux visages sont la même personne. + +L'architecture bifrons (Janus Facing Architecture) est nommée d'après le dieu romain qui regarde dans deux directions à la fois, parce que c'est ce que fait chaque prosommateur : chacun fait face à des exigences de production et de consommation, en même temps. Elle permet aux communautés de traiter la réalité économique du prosumérisme, et offre la possibilité de transformer le modèle d'émission : passer d'une monnaie chartale exogène — émise par une autorité extérieure à la communauté (Knapp, 1924) — à un crédit mutuel endogène, émis par les membres les uns envers les autres au fil de leurs transactions (Moore, 1988 ; Greco, 2009). Le second visage du nom est politique. Acemoglu et Robinson (2019) montrent que la liberté ne survit qu'à l'intérieur d'un corridor étroit, où un État capable — le Léviathan — est égalé par une société tout aussi capable de le contrôler. Hors du corridor, le Léviathan prend ses autres formes : absent, et la coordination échoue ; despotique, et le coordinateur domine les coordonnés ; de papier, et les contrepouvoirs existent sur le papier mais non en effet. Rester dans le corridor exige ce qu'ils appellent l'effet Reine Rouge : l'État et la société courant ensemble, chacun développant sa capacité parce que l'autre le fait. Toute plateforme économique est un Léviathan en miniature — elle coordonne, fait appliquer et enregistre — et les plateformes dominantes d'aujourd'hui sont despotiques par construction : elles évoluent à la vitesse du réseau tandis que les institutions censées les contrôler avancent à la vitesse des réunions. -Les travaux de NTARI situent cet échec dans l'infrastructure elle-même. Les systèmes délibératifs sont une culture matérielle : l'architecture d'une plateforme matérialise une théorie de qui peut savoir et de qui peut décider, et les architectures de diffusion dominantes traitent les participants comme des destinataires passifs (NTARI, 2025b). L'écart de vitesse qui en résulte est structurel : l'information circule à la vitesse des réseaux tandis que la synthèse démocratique reste arrimée à des cycles électoraux cadencés par une horloge postale (NTARI, 2025a). JFA est conçue pour combler cet écart depuis l'intérieur : la communauté qui coordonne est la communauté qui contrôle, les deux capacités s'échangeant continuellement dans le même logiciel à la même vitesse, disciplinées couche par couche par le coût du départ. C'est un Léviathan enchaîné, en code. +Les travaux de NTARI situent cet échec dans l'infrastructure elle-même. Les systèmes délibératifs sont une culture matérielle : l'architecture d'une plateforme matérialise une théorie de qui peut savoir et de qui peut décider, et les architectures de diffusion dominantes traitent les participants comme des destinataires passifs (NTARI, 2025b). L'écart de vitesse qui en résulte est structurel : l'information circule à la vitesse des réseaux tandis que la synthèse démocratique reste arrimée à des cycles électoraux cadencés par une horloge postale (NTARI, 2025a). JFA est conçue pour combler cet écart depuis l'intérieur, disciplinée couche par couche par le coût du départ. C'est un Léviathan enchaîné, en code. L'architecture bifrons (JFA) s'organise en cinq couches fonctionnelles — Substrat, Registre, Pacte, Gouvernance, et Économie et Information (E&I) — chacune mise en œuvre sur trois niveaux : le frontend, pour la collaboration entre prosommateurs ; l'orchestrateur, un backend assurant une coordination chevauchante entre communautés géographiques ; et le protocole sous-jacent, le modèle de traitement sécurisé des données entre les niveaux. -Le logiciel JFA est conçu pour être publié et géré dans un environnement copyleft, généralement la Licence publique générale Affero de GNU, ce qui permet à de nouveaux frontends, fédérations, protocoles et architectures d'évoluer sur le marché mondial, formant un commun du logiciel libre. +Le logiciel JFA est conçu pour être publié et géré dans un environnement copyleft, généralement la Licence publique générale Affero de GNU, version 3 ou ultérieure (AGPL-3.0-or-later), ce qui permet à de nouveaux frontends, fédérations, protocoles et architectures d'évoluer sur le marché mondial, formant un commun du logiciel libre. Ceci est le document officiel, dont Network Theory Applied Research Institute, Inc. assure l'intendance. Les instruments antérieurs sont conservés dans [Historical Docs](Historical%20Docs/) ; les concepts qui en sont issus sont consignés dans le [triage des concepts](jfa-concept-triage-2026-08-24.md) ; ce qui demeure non résolu est nommé dans [OPEN-QUESTIONS.md](OPEN-QUESTIONS.md). +## Pourquoi c'est important + +Tout système qui coordonne des personnes exerce un pouvoir sur elles, qu'il le veuille ou non. Ce n'est pas un défaut ; la coordination l'exige. Mais le pouvoir ne reste sain que lorsque quelque chose le contrôle — non un contrepouvoir de papier, mais des personnes réelles, avec un intérêt réel, assez proches pour agir. La plupart des plateformes avancent désormais à la vitesse du réseau tandis que tout ce qui est censé leur demander des comptes avance à la vitesse des réunions, et un contrepouvoir qui arrive en retard n'en est pas un. La réponse de JFA est de cesser de traiter la coordination et la redevabilité comme deux systèmes : même logiciel, mêmes personnes, même vitesse. + ## Principes **Responsabilité partagée.** La communauté qui coordonne l'économie est la même communauté qui contrôle cette coordination. Les deux fonctions s'échangent continuellement — jamais séparées en gouvernants et gouvernés. -**Discipline institutionnelle.** Chaque couche est disciplinée par le coût du départ : là où partir est peu coûteux, la concurrence discipline ; là où partir est coûteux, les membres votent ; là où partir est impossible, les décisions restent ouvertes à la contestation. +**Discipline institutionnelle.** Chaque couche est disciplinée par le coût du départ — ce qu'un membre perd en s'en allant, et ce qu'une communauté perd en excluant quelqu'un. Là où partir est peu coûteux, la concurrence discipline : les couches Substrat et Économie et Information. Là où partir est coûteux, les membres votent : les couches Pacte et Gouvernance. Là où partir est catastrophique, les décisions restent ouvertes à la contestation : la couche Registre. Chaque couche nomme ci-dessous son propre coût, parce que c'est ce coût qui décide de la manière dont un différend s'y règle. **Code sobre et auditable.** Le logiciel de protocole reste réduit, ne dépend de rien d'autre que de la bibliothèque standard de son langage, et est auditable dans son intégralité. @@ -32,29 +38,37 @@ Ceci est le document officiel, dont Network Theory Applied Research Institute, I C'est le matériel où tout se produit, détenu par des prosommateurs de processeurs, de cartes graphiques, d'imprimantes, de stockage et de capteurs. +Partir d'ici est peu coûteux, et le refus d'un transporteur ne coûte à un prosommateur rien d'autre qu'une connexion. Un orchestrateur qui refuse d'acheminer votre capacité n'a pris ni votre matériel, ni vos soldes, ni votre historique, et un autre orchestrateur n'est qu'à une offre publiée de distance. Les querelles à cette couche ne sont donc pas arbitrées : un acheminement qui reste sans attestation dans sa fenêtre d'engagement est simplement annulé, personne ne statue dessus, et un transporteur qui refuse ou échoue trop librement est évincé par la concurrence plutôt que saisi en appel. + ### Niveau protocole Échange instructions et ordres sur un marché distribué de calcul et de stockage, exploité sur des ordinateurs grand public hébergés dans des domiciles, des bureaux et des entrepôts, ainsi que sur du matériel industriel reconverti. Les nœuds rejoignent ce marché par des réseaux superposés chiffrés (overlays) et une interrogation sortante (polling), sans exiger de ports entrants ouverts ni d'adresse statique ; la connexion telle qu'un fournisseur résidentiel la livre suffit. La ligne 11 en dépend : un substrat qui ne fonctionnerait que là où un fournisseur autorise le service entrant porterait un point d'étranglement chez chaque fournisseur. +Le travail du substrat est garanti en intégrité, non en confidentialité : un hôte peut lire ce que son nœud calcule. Le travail dont le résultat règle une dépense ou entre au registre s'exécute sur au moins deux hôtes indépendants, et leur désaccord est noté, jamais tenu pour fiable. + ### Niveau orchestrateur -Puissance de calcul fédérée de prosommateurs, créant davantage d'options à travers la géographie. +Puissance de calcul fédérée de prosommateurs, créant davantage d'options à travers la géographie. Les orchestrateurs publient des offres de transport sur le marché du substrat, chacune nommant un tarif, un engagement de livraison et une clé publique ; toute plateforme peut sélectionner tout orchestrateur joignable, de sorte qu'un transporteur dominant est évincé par la concurrence plutôt que régulé. Le transport est de la livraison, non de l'exécution : un orchestrateur achemine des dépenses signées jusqu'à l'ensemble des témoins et rapporte des attestations, n'est jamais chargé de déterminer si un échange a eu lieu, et peut être à pertes et fondé sur les réessais. ### Niveau frontend -Interface E&I pour prosommer du calcul et du stockage. +Interface Économie et Information pour prosommer du calcul et du stockage. ## Couche Registre -Une fonction rémunérée du substrat, qui enregistre et sert le dialogue entre les couches E&I et Pacte à destination du public. +Une fonction rémunérée du substrat, qui enregistre et sert le dialogue entre les couches Économie et Information et Pacte à destination du public. + +Le registre de ce qui s'est produit est conservé par six parties : les deux prosommateurs de l'échange, l'opérateur, l'orchestrateur et deux témoins conservent chacun leur propre registre. Les empreintes sont en outre engagées sur une chaîne publique unique, distribuée sur le substrat — le registre pour tous ceux qui n'en conservent aucun en propre. Les engagements de chaque échange acheminé par un orchestrateur sont copiés sur la chaîne et stockés sur du substrat financé par l'organisation d'intendance de la couche Gouvernance, de sorte que le registre qui lie les communautés entre elles n'est payé par aucune d'elles. La chaîne est en ajout seul : le préjudice est pardonné par annotation, jamais par effacement. Une plateforme doit compter au moins deux témoins indépendants ; en deçà, un déploiement doit s'étiqueter lui-même comme non fédéré. Les témoins sont désignés par un tirage au sort amorcé depuis la chaîne publique, que quiconque peut vérifier, et sont payés par le marché du substrat, jamais par l'opérateur qu'ils observent. -Le registre de ce qui s'est produit est conservé de six façons. Chaque partie à une transaction conserve son propre registre ; l'opérateur conserve le sien ; deux témoins conservent les leurs ; et les empreintes sont engagées sur une chaîne publique unique, distribuée sur le substrat — le registre pour tous ceux qui n'étaient ni transacteurs, ni témoins, ni opérateur. La chaîne est en ajout seul : le préjudice est pardonné par annotation, jamais par effacement. Une plateforme doit compter au moins deux témoins indépendants ; en deçà, un déploiement doit s'étiqueter lui-même comme non fédéré. +Personne ne peut être effacé du registre, et le quitter est catastrophique. Ce qui a été engagé n'est jamais effacé, mais aucune copie unique n'est le registre, et chaque copie ne dure qu'aussi longtemps qu'elle est conservée : celle de l'orchestrateur, avec le dernier acheminement payé ; celles des témoins, tant que leur stockage est payé ; celles des prosommateurs et de l'opérateur, jusqu'à ce qu'ils cessent de les conserver ; et celle de la chaîne, tant que son stockage est financé. Le registre survit dans les copies qui demeurent ; la chaîne est stockée par le substrat plutôt que par l'opérateur, de sorte qu'elle peut survivre à l'opérateur, au frontend et à la querelle, et ce qu'elle porte au-delà de chaque détenteur est le fait de l'engagement, non le contenu. Parce que rien ne peut être effacé du registre, aucun constat n'y est jamais définitif : une entrée contestée reçoit une réponse par annotation, et l'annotation est aussi permanente que l'entrée à laquelle elle répond. + +Un échange intercommunautaire demeure deux dépenses souveraines. La citation qui le règle porte aussi le tarif de transport de l'orchestrateur, placé sous séquestre avec l'échange à l'initiation et libéré par cette même citation. La libération est conjointe et tout ou rien — si la livraison n'est pas attestée dans la fenêtre d'engagement de l'offre, toutes les dépenses sont annulées — et l'attestation propre de l'orchestrateur ne compte pas pour le seuil qui libère son propre tarif. Le tarif est réparti entre les grands livres d'origine des deux prosommateurs dont l'échange a été acheminé, chacun payant sa part dans sa propre unité ; rien ne franchit une frontière communautaire. Le crédit qu'il rapporte est conservé par les six mêmes parties, cité par clé. La livraison est attestée par les seuls témoins ; l'opérateur conserve son registre d'un acheminement et n'en atteste jamais. ### Niveau protocole -Capture, catégorise et hache chaque transmission au sein de la pile, afin d'établir la réputation via la couche Pacte et de fonder un moyen d'échange via E&I. +Capture, catégorise et hache chaque transmission au sein de la pile, afin d'établir la réputation via la couche Pacte et de fonder un moyen d'échange via Économie et Information. ### Niveau orchestrateur @@ -62,35 +76,41 @@ Fédère les registres à travers la géographie, permettant réputation et éch ### Niveau frontend -Service rémunéré de calcul et d'enregistrement fourni par des prosommateurs sur la couche substrat d'E&I. +L'achat et la vente de stockage de registre à travers le substrat, rémunérant les prosommateurs qui conservent le registre. ## Couche Pacte Un contrat social appliqué par le code, qui informe des attentes souples pour les interactions entre prosommateurs. +Partir d'ici est coûteux. Un prosommateur banni d'une plateforme conserve le registre de chaque notation qu'il y a gagnée — six parties le détiennent — mais la position que ce registre porte ne le suit pas par défaut : sur la plateforme suivante, le décompte des échanges à chaque niveau de notation se reconstruit un échange attesté à la fois. Ce prix est la raison pour laquelle un bannissement repose sur des preuves arbitrées plutôt que sur la parole d'un opérateur. Lorsque des manquements apparents au pacte se produisent, les opérateurs de plateforme arbitrent entre leurs prosommateurs ; les litiges qui traversent les plateformes, et les litiges entre un prosommateur et l'opérateur de sa propre plateforme, sont arbitrés à la couche des témoins — aucun opérateur n'arbitre un litige auquel il est partie. Où que l'arbitrage ait lieu, les parties à celui-ci notent l'arbitre — l'opérateur entre ses propres prosommateurs, les témoins autrement — de sorte que les arbitres se tiennent à l'intérieur du système de réputation qu'ils font appliquer. + +Parce que partir est coûteux, les membres votent ici : la fédération du Pacte vote les changements conceptuels et programmatiques du pacte (l'échelle d'évaluation des échanges fondée sur Leveson, Leveson-Based Trade Assessment Scale, LBTAS), de son API et de son orchestration, et commande des études formelles des effets du pacte choisi sur ses utilisateurs. + ### Niveau protocole Une évaluation simple, écrite en code exécutable, permettant aux prosommateurs de noter leurs interactions mutuelles à travers la pile. ### Niveau orchestrateur -Une API servant des évaluations conformes à travers les marchés E&I de la pile, depuis les prosommateurs du substrat. Lorsque des manquements apparents au pacte se produisent, les opérateurs de plateforme arbitrent entre leurs prosommateurs ; les litiges qui traversent les plateformes sont arbitrés à la couche des témoins. Les arbitres sont notés sur leur conduite par les deux prosommateurs ou opérateurs concernés. +Une API servant des évaluations conformes à travers les marchés Économie et Information de la pile, depuis les prosommateurs du substrat. ### Niveau frontend -L'interface E&I où l'API est servie. +L'interface Économie et Information où l'API est servie. ## Couche Gouvernance C'est là, et c'est ainsi, que les êtres humains s'assemblent pour agir collectivement sur la pile. +Partir d'ici est coûteux, et c'est la seule couche où l'exclusion atteint le logiciel lui-même : un membre exclu de l'Institut perd, pour une durée bornée, le vote qui façonne ce que tous les autres exécutent. L'exclusion n'est donc jamais la décision d'un opérateur — elle est renvoyée à la fédération de Gouvernance et décidée par le vote de ses membres conformément aux statuts, et consignée au registre. + ### Niveau protocole Organisation à but non lucratif d'intendance de logiciels copyleft. ### Niveau orchestrateur -L'adhésion au Network Theory Applied Research Institute, obtenue en exploitant une instance fédérée de logiciel JFA. +L'adhésion au Network Theory Applied Research Institute, obtenue en exploitant une instance fédérée de logiciel JFA ou en participant comme prosommateur sur une plateforme fédérée. ### Niveau frontend @@ -98,25 +118,27 @@ La coordination synchrone et asynchrone des membres, régie par les statuts de l ## Couche Économie et Information -La couche E&I est hébergée sur le substrat, syndiquée avec la couche Registre, et facilite le respect du pacte. +La couche Économie et Information est hébergée sur le substrat, syndiquée avec la couche Registre, et facilite le respect du pacte. + +Partir d'ici est peu coûteux par construction. Un opérateur peut bannir un prosommateur de sa plateforme, mais non de ce qu'il y a bâti : les positions et l'historique survivent à tout frontend, de sorte que les bannis partent avec leur registre intact et leurs soldes toujours dus. Un bannissement est une perte de marché, non une perte de position — et un opérateur dont les conditions ou la limite de crédit font fuir les prosommateurs perd le commerce plutôt que de gagner la dispute. ### Niveau protocole -Chaque plateforme économique ou informationnelle dispose d'un protocole conçu pour l'échange qui s'y déroule (par exemple l'agriculture, un jeu, ou des citations de recherche). +Chaque plateforme économique ou informationnelle dispose d'un protocole conçu pour l'échange qui s'y déroule (par exemple l'agriculture, un jeu, ou des citations de recherche). Chacun suppose que tout hôte du substrat peut lire ce qu'il calcule. ### Niveau orchestrateur -E&I doit fonctionner sur du matériel révocable, obtenu et enregistré par la couche substrat. +L'Économie et Information doit fonctionner sur du matériel révocable, obtenu et enregistré par la couche substrat. Une plateforme n'a pas besoin d'orchestrateur en propre : elle en sélectionne un sur le marché du substrat et paie le transport à même l'échange. ### Niveau frontend -Les conceptions de frontend des plateformes E&I doivent être personnalisables par l'utilisateur. +Les conceptions de frontend des plateformes Économie et Information doivent être personnalisables par l'utilisateur. ## Les lignes qui ne peuvent être franchies Une implémentation qui franchit l'une de ces lignes n'est pas un JFA réduit ; c'est un autre logiciel portant le nom. -1. La monnaie est créée au moment de l'échange — un solde baisse, un autre monte, la somme étant toujours nulle. +1. Tout crédit est une reconnaissance de dette (IOU), créée au moment où deux membres échangent — un solde baisse, un autre monte, la somme étant toujours nulle. C'est la seule manière dont la monnaie vient à exister : rien n'est frappé, rien n'est émis de l'extérieur, et rien ne s'accumule en intérêts. 2. Le crédit se gagne, ne s'achète jamais, et n'est jamais convertible en monnaie fiduciaire. 3. La monnaie de chaque communauté est souveraine — pas d'unité commune, pas de conversion entre communautés. 4. La valeur reste chez elle ; seule la vérité circule. @@ -125,7 +147,7 @@ Une implémentation qui franchit l'une de ces lignes n'est pas un JFA réduit ; 7. Aucun récit, aucune identité dans le registre partagé — empreintes, types, horodatages et références uniquement. 8. La réputation n'est jamais un chiffre unique — ce que les autres voient, c'est le décompte des échanges à chaque niveau de notation. 9. La réputation décide si un membre échange sur la confiance ; une limite commune à toute la communauté, fixée par l'opérateur et jamais dérivée de la réputation, décide de combien. -10. Un déploiement commence sous séquestre — collatéralisé, sans soldes négatifs, sans crédit accordé entre contreparties — et passe à un système de crédit mutuel hybride ou complet seulement après que l'opérateur a développé sa capacité, que le réseau de prosommateurs a été notifié, et que les autorisations locales de fournir des services de crédit mutuel ont été publiées à la couche de gouvernance — ou, lorsque la juridiction n'en exige aucune, qu'un constat en ce sens y a été publié à la place. +10. Un déploiement commence sous séquestre — collatéralisé, sans soldes négatifs, sans crédit accordé entre contreparties — et passe à un système de crédit mutuel hybride ou complet seulement après que l'opérateur a développé sa capacité, que le réseau de prosommateurs a été notifié, et que les autorisations locales de fournir des services de crédit mutuel ont été publiées à la couche de gouvernance — ou, lorsque la juridiction n'en exige aucune, qu'un constat en ce sens y a été publié à la place — et qu'un passage au crédit mutuel complet a été ratifié par les prosommateurs du déploiement. 11. Aucun hôte, compte ou fournisseur unique dont le retrait pourrait arrêter le réseau. 12. Les positions et l'historique d'un membre survivent à tout frontend ; les registres d'une communauté survivent à tout opérateur. @@ -133,6 +155,12 @@ Une implémentation qui franchit l'une de ces lignes n'est pas un JFA réduit ; Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2019). *The Narrow Corridor: States, Societies, and the Fate of Liberty*. Penguin Press. +Greco, T. H. (2009). *The End of Money and the Future of Civilization*. Chelsea Green Publishing. + +Knapp, G. F. (1924). *The State Theory of Money*. Macmillan. (Œuvre originale publiée en 1905) + +Moore, B. J. (1988). *Horizontalists and Verticalists: The Macroeconomics of Credit Money*. Cambridge University Press. + Network Theory Applied Research Institute. (2025a, octobre). *Addressing democratic information velocity* (P1-002). https://www.ntari.org/post/ntari-whitepaper-addressing-democratic-information-velocity Network Theory Applied Research Institute. (2025b, juin). *The material culture of democratic deliberation*. https://www.ntari.org/post/the-material-culture-of-democratic-deliberation @@ -142,3 +170,5 @@ Toffler, A. (1980). *The Third Wave*. William Morrow. --- *Network Theory Applied Research Institute, Inc. — 501(c)(3) — EIN 92-3047136 — info@ntari.org* + +*Logiciel : AGPL-3.0-or-later · Spécification : CC BY-SA 4.0* diff --git a/janus-facing-architecture.hi.md b/janus-facing-architecture.hi.md index 48c153e..664c3a2 100644 --- a/janus-facing-architecture.hi.md +++ b/janus-facing-architecture.hi.md @@ -1,4 +1,4 @@ -> सामुदायिक अनुवाद (प्रारूप) — NTARI नीति P2-002, वैश्विक बहुभाषी प्रसारण। स्रोत: janus-facing-architecture.md (मूल अंग्रेज़ी पाठ, 2026-09-08 का स्नैपशॉट)। मशीन-सहायित सामुदायिक प्रारूप, P2-002 §3.1 के अनुसार क्षेत्रीय अनुरक्षक की समीक्षा हेतु लंबित। मूल तकनीकी विनिर्देश §2.2 के अनुसार अंग्रेज़ी में ही रहते हैं। +> सामुदायिक अनुवाद (प्रारूप) — NTARI नीति P2-002, वैश्विक बहुभाषी प्रसारण। स्रोत: janus-facing-architecture.md (मूल अंग्रेज़ी पाठ, 2026-10-08 का स्नैपशॉट)। मशीन-सहायित सामुदायिक प्रारूप, P2-002 §3.1 के अनुसार क्षेत्रीय अनुरक्षक की समीक्षा हेतु लंबित। मूल तकनीकी विनिर्देश §2.2 के अनुसार अंग्रेज़ी में ही रहते हैं। > > इस अनुवाद में कोई त्रुटि दिखी? आपका सुधार किसी भी अन्य योगदान की तरह स्वागत-योग्य और > मूल्यवान है: NTARI परियोजना के रिपॉज़िटरी का fork बनाकर pull request खोलें, या @@ -8,23 +8,29 @@ ## परिचय -द्विमुखी संरचना — जिसका नाम उस रोमन देवता पर है जो एक ही समय में दो दिशाओं में देखता है, ठीक जैसे प्रत्येक आर्थिक प्रतिभागी उत्पादन और उपभोग, दोनों की मांगों का सामना करता है — समुदायों को प्रोज़्यूमरशिप की आर्थिक वास्तविकता से निपटने में समर्थ बनाती है। किसी अर्थव्यवस्था का प्रत्येक सदस्य केवल उपभोक्ता नहीं, बल्कि प्रोज़्यूमर है (Toffler, 1980) — वह एक साथ कुछ मूल्यवान उत्पन्न भी करता है, चाहे देने के लिए उसके पास केवल अपना समय ही हो। यह निर्गमन-प्रतिरूप को बदलने का विकल्प भी देती है: बहिर्जात, चार्टल मुद्रा (समुदाय के बाहर की किसी सत्ता द्वारा निर्गमित) से अंतर्जात पारस्परिक ऋण (लेन-देन करते हुए सदस्यों द्वारा एक-दूसरे को निर्गमित) की ओर। +किसी अर्थव्यवस्था का प्रत्येक सदस्य एक **प्रोज़्यूमर** है — केवल उपभोक्ता नहीं, बल्कि साथ ही किसी मूल्यवान वस्तु का उत्पादक भी, चाहे देने के लिए उसके पास केवल अपना समय ही हो (Toffler, 1980)। कोई भी व्यक्ति किसी विनिमय के केवल एक ओर नहीं खड़ा होता; दोनों मुख एक ही व्यक्ति हैं। + +द्विमुखी संरचना (Janus Facing Architecture) का नाम उस रोमन देवता पर है जो एक ही समय में दो दिशाओं में देखता है, क्योंकि प्रत्येक प्रोज़्यूमर यही करता है: हर कोई उत्पादन और उपभोग, दोनों की मांगों का एक ही समय में सामना करता है। यह समुदायों को प्रोज़्यूमरशिप की आर्थिक वास्तविकता से निपटने में समर्थ बनाती है, और निर्गमन-प्रतिरूप को बदलने का विकल्प भी देती है: बहिर्जात, चार्टल मुद्रा — समुदाय के बाहर की किसी सत्ता द्वारा निर्गमित (Knapp, 1924) — से अंतर्जात पारस्परिक ऋण की ओर, जो लेन-देन करते हुए सदस्यों द्वारा एक-दूसरे को निर्गमित होता है (Moore, 1988; Greco, 2009)। नाम का दूसरा मुख राजनीतिक है। Acemoglu और Robinson (2019) दिखाते हैं कि स्वतंत्रता केवल एक संकरी गलियारे के भीतर टिकती है, जहाँ एक सक्षम राज्य — लेवियाथन — उसे नियंत्रित करने में समान रूप से सक्षम समाज द्वारा संतुलित रहता है। गलियारे के बाहर लेवियाथन अपने अन्य रूप धारण करता है: अनुपस्थित, तो समन्वय विफल हो जाता है; निरंकुश, तो समन्वयक समन्वित पर प्रभुत्व जमा लेता है; कागज़ी, तो अंकुश लेखन में होते हैं पर प्रभाव में नहीं। गलियारे के भीतर बने रहने के लिए वह चाहिए जिसे वे रेड क्वीन प्रभाव कहते हैं: राज्य और समाज साथ-साथ दौड़ते हुए, प्रत्येक अपनी क्षमता इसलिए बढ़ाता है क्योंकि दूसरा बढ़ा रहा है। प्रत्येक आर्थिक प्लेटफ़ॉर्म एक लघु लेवियाथन है — वह समन्वय करता है, प्रवर्तन करता है और अभिलेख रखता है — और आज के प्रभुत्वशाली प्लेटफ़ॉर्म रचना से ही निरंकुश हैं: वे नेटवर्क की गति से विकसित होते हैं, जबकि उन्हें नियंत्रित करने वाली संस्थाएँ बैठकों की गति से चलती हैं। -NTARI का अनुसंधान इस विफलता को अधोसंरचना में ही स्थित करता है। विचार-विमर्श की प्रणालियाँ भौतिक संस्कृति हैं: किसी प्लेटफ़ॉर्म की संरचना इस सिद्धांत को मूर्त रूप देती है कि कौन जान सकता है और कौन निर्णय कर सकता है, और प्रचलित प्रसारण-संरचनाएँ प्रतिभागियों को निष्क्रिय प्राप्तकर्ता मानती हैं (NTARI, 2025b)। परिणामी गति-अंतराल संरचनात्मक है: सूचना नेटवर्क की गति से चलती है, जबकि लोकतांत्रिक संश्लेषण डाक-घड़ी से समकालित चुनाव-चक्रों में बंधा रहता है (NTARI, 2025a)। JFA इस अंतराल को भीतर से पाटने के लिए बनी है: जो समुदाय समन्वय करता है वही समुदाय नियंत्रण करता है, दोनों क्षमताएँ उसी सॉफ़्टवेयर में उसी गति से निरंतर आदान-प्रदान में रहती हैं, और प्रत्येक स्तर पर छोड़ने की लागत से अनुशासित होती हैं। यह कोड में जकड़ा हुआ लेवियाथन है। +NTARI का अनुसंधान इस विफलता को अधोसंरचना में ही स्थित करता है। विचार-विमर्श की प्रणालियाँ भौतिक संस्कृति हैं: किसी प्लेटफ़ॉर्म की संरचना इस सिद्धांत को मूर्त रूप देती है कि कौन जान सकता है और कौन निर्णय कर सकता है, और प्रचलित प्रसारण-संरचनाएँ प्रतिभागियों को निष्क्रिय प्राप्तकर्ता मानती हैं (NTARI, 2025b)। परिणामी गति-अंतराल संरचनात्मक है: सूचना नेटवर्क की गति से चलती है, जबकि लोकतांत्रिक संश्लेषण डाक-घड़ी से समकालित चुनाव-चक्रों में बंधा रहता है (NTARI, 2025a)। JFA इस अंतराल को भीतर से पाटने के लिए बनी है, और प्रत्येक स्तर पर छोड़ने की लागत से अनुशासित होती है। यह कोड में जकड़ा हुआ लेवियाथन है। द्विमुखी संरचना (JFA) पाँच कार्यात्मक स्तरों में संगठित है — आधार (Substrate), अभिलेख (Record), प्रतिज्ञा (Covenant), अभिशासन (Governance), तथा अर्थव्यवस्था एवं सूचना (E&I) — और प्रत्येक स्तर तीन श्रेणियों में कार्यान्वित होता है: फ़्रंटएंड, प्रोज़्यूमर सहयोग के लिए; ऑर्केस्ट्रेटर, एक बैकएंड जो भौगोलिक समुदायों में परस्पर अतिव्यापी समन्वय देता है; और अंतर्निहित प्रोटोकॉल, जो श्रेणियों के बीच डेटा को सुरक्षित रूप से संभालने का प्रतिरूप है। -JFA सॉफ़्टवेयर को copyleft परिवेश में — सामान्यतः GNU Affero जनरल पब्लिक लाइसेंस के अंतर्गत — जारी और प्रबंधित करने के लिए अभिकल्पित किया गया है, जिससे नए फ़्रंटएंड, संघ, प्रोटोकॉल और संरचनाएँ वैश्विक बाज़ार में विकसित हो सकें और मुक्त सॉफ़्टवेयर का एक साझा कोष बने। +JFA सॉफ़्टवेयर को copyleft परिवेश में — सामान्यतः GNU Affero जनरल पब्लिक लाइसेंस, संस्करण 3 या परवर्ती (AGPL-3.0-or-later), के अंतर्गत — जारी और प्रबंधित करने के लिए अभिकल्पित किया गया है, जिससे नए फ़्रंटएंड, संघ, प्रोटोकॉल और संरचनाएँ वैश्विक बाज़ार में विकसित हो सकें और मुक्त सॉफ़्टवेयर का एक साझा कोष बने। यह आधिकारिक दस्तावेज़ है, जिसका न्यास Network Theory Applied Research Institute, Inc. के पास है। पूर्ववर्ती पाठ [Historical Docs](Historical%20Docs/) में संरक्षित हैं; उनसे आगे लाई गई संकल्पनाएँ [संकल्पना-छँटाई](jfa-concept-triage-2026-08-24.md) में अभिलिखित हैं; जो अनसुलझा है उसे [OPEN-QUESTIONS.md](OPEN-QUESTIONS.md) में नामित किया गया है। +## यह क्यों महत्त्वपूर्ण है + +जो भी प्रणाली लोगों का समन्वय करती है, वह उन पर शक्ति का प्रयोग करती है — चाहे उसका ऐसा इरादा हो या न हो। यह कोई दोष नहीं है; समन्वय को इसकी आवश्यकता होती है। किंतु शक्ति तभी स्वस्थ रहती है जब कोई उस पर अंकुश रखे — कागज़ी अंकुश नहीं, बल्कि वास्तविक हित वाले वास्तविक लोग, जो कार्य करने के लिए पर्याप्त निकट हों। अधिकांश प्लेटफ़ॉर्म अब नेटवर्क की गति से चलते हैं, जबकि उन्हें उत्तरदायी ठहराने के लिए बनाया गया सब कुछ बैठकों की गति से चलता है — और जो अंकुश देर से पहुँचे, वह अंकुश है ही नहीं। JFA का उत्तर है कि समन्वय और उत्तरदायित्व को दो प्रणालियाँ मानना बंद किया जाए: वही सॉफ़्टवेयर, वही लोग, वही गति। + ## सिद्धांत **साझा उत्तरदायित्व।** जो समुदाय अर्थव्यवस्था का समन्वय करता है, वही समुदाय उस समन्वय पर अंकुश रखता है। दोनों कार्य निरंतर आदान-प्रदान में रहते हैं — शासकों और शासितों में कभी विभाजित नहीं होते। -**संस्थागत अनुशासन।** प्रत्येक स्तर उसे छोड़ने की लागत से अनुशासित होता है: जहाँ छोड़ना सस्ता है, वहाँ प्रतिस्पर्धा अनुशासित करती है; जहाँ छोड़ना महँगा है, वहाँ सदस्य मतदान करते हैं; जहाँ छोड़ना असंभव है, वहाँ निर्णय चुनौती के लिए खुले रहते हैं। +**संस्थागत अनुशासन।** प्रत्येक स्तर उसे छोड़ने की लागत से अनुशासित होता है — जो सदस्य चले जाने पर खोता है, और जो समुदाय किसी को निकाल देने पर खोता है। जहाँ छोड़ना सस्ता है, वहाँ प्रतिस्पर्धा अनुशासित करती है: आधार तथा अर्थव्यवस्था एवं सूचना स्तर। जहाँ छोड़ना महँगा है, वहाँ सदस्य मतदान करते हैं: प्रतिज्ञा और अभिशासन स्तर। जहाँ छोड़ना विनाशकारी है, वहाँ निर्णय चुनौती के लिए खुले रहते हैं: अभिलेख स्तर। प्रत्येक स्तर नीचे अपनी लागत स्वयं बताता है, क्योंकि वही लागत तय करती है कि वहाँ का झगड़ा कैसे सुलझेगा। **दुबला, अंकेक्षणीय कोड।** प्रोटोकॉल सॉफ़्टवेयर छोटा रहता है, अपनी भाषा की मानक लाइब्रेरी के अतिरिक्त किसी पर निर्भर नहीं करता, और सम्पूर्ण रूप में अंकेक्षणीय है। @@ -32,29 +38,37 @@ JFA सॉफ़्टवेयर को copyleft परिवेश में यह वह हार्डवेयर है जहाँ सब कुछ घटित होता है — CPU, GPU, प्रिंटर, भंडारण और संवेदकों के प्रोज़्यूमरों के स्वामित्व में। +यहाँ से निकलना सस्ता है, और किसी वाहक के इनकार की कीमत प्रोज़्यूमर के लिए एक कनेक्शन से अधिक कुछ नहीं। जो ऑर्केस्ट्रेटर आपकी क्षमता का वहन करने से इनकार करता है, उसने आपका हार्डवेयर, आपके शेष या आपका इतिहास नहीं छीना, और दूसरा ऑर्केस्ट्रेटर बस एक प्रकाशित पेशकश की दूरी पर है। इसलिए इस स्तर के झगड़ों का निर्णय नहीं किया जाता: जो वहन अपनी प्रतिबद्धता-अवधि के भीतर साक्ष्यांकित नहीं होता, वह बस प्रत्यावर्तित हो जाता है, उस पर कोई निर्णय नहीं सुनाता, और जो वाहक बहुत आसानी से इनकार या विफल होता है, उससे अपील करने के बजाय उसे सस्ती पेशकश से पछाड़ दिया जाता है। + ### प्रोटोकॉल श्रेणी एक वितरित संगणन/भंडारण बाज़ार में अनुदेश और आदेश विनिमित करता है, जो घरों, कार्यालयों और भंडार-गृहों में रखे उपभोक्ता-श्रेणी के कंप्यूटरों तथा पुनःप्रयुक्त औद्योगिक उपकरणों पर संचालित होता है। नोड उस बाज़ार में एन्क्रिप्टेड ओवरले (overlay) और आउटबाउंड पोलिंग (outbound polling) के माध्यम से शामिल होते हैं, जिसके लिए न खुले इनबाउंड पोर्ट चाहिए, न स्थिर पता; आवासीय प्रदाता जैसा कनेक्शन देता है, वही पर्याप्त है। रेखा 11 इसी पर निर्भर है: जो आधार केवल वहीं चल सके जहाँ प्रदाता इनबाउंड सेवा की अनुमति देता है, वह हर प्रदाता पर एक अवरोध-बिंदु (chokepoint) ढोएगा। +आधार का कार्य अखंडता-आश्वस्त है, गोपनीयता-आश्वस्त नहीं: होस्ट वह पढ़ सकता है जो उसका नोड संगणित करता है। जिस कार्य का परिणाम किसी व्यय का निपटान करता है या अभिलेख में जाता है, वह कम से कम दो स्वतंत्र होस्टों पर चलता है, और उनकी असहमति का मूल्यांकन किया जाता है — उस पर कभी भरोसा नहीं किया जाता। + ### ऑर्केस्ट्रेटर श्रेणी -प्रोज़्यूमरों की संघीकृत संगणन-शक्ति, जो भूगोल भर में अधिक विकल्प उत्पन्न करती है। +प्रोज़्यूमरों की संघीकृत संगणन-शक्ति, जो भूगोल भर में अधिक विकल्प उत्पन्न करती है। ऑर्केस्ट्रेटर आधार-बाज़ार में परिवहन-पेशकशें प्रकाशित करते हैं, प्रत्येक में एक शुल्क, एक सुपुर्दगी-प्रतिबद्धता और एक सार्वजनिक कुंजी नामित होती है; कोई भी प्लेटफ़ॉर्म किसी भी पहुँच-योग्य ऑर्केस्ट्रेटर को चुन सकता है, अतः प्रभुत्वशाली वाहक को विनियमित करने के बजाय सस्ती पेशकश से पछाड़ दिया जाता है। परिवहन सुपुर्दगी है, निष्पादन नहीं: ऑर्केस्ट्रेटर हस्ताक्षरित व्ययों को साक्षी-समुच्चय तक ले जाता है और साक्ष्यांकन लौटाता है; यह तय करने के लिए उस पर कभी निर्भर नहीं रहा जाता कि विनिमय हुआ या नहीं, और वह हानियुक्त तथा पुनःप्रयास-आधारित हो सकता है। ### फ़्रंटएंड श्रेणी -संगणन/भंडारण के प्रोज़्यूमिंग हेतु E&I अंतरापृष्ठ। +संगणन/भंडारण के प्रोज़्यूमिंग हेतु अर्थव्यवस्था एवं सूचना अंतरापृष्ठ। ## अभिलेख स्तर -आधार स्तर का एक प्रतिफलित कार्य, जो जनता के लिए E&I और प्रतिज्ञा स्तरों के बीच के संवाद को अभिलिखित करता और परोसता है। +आधार स्तर का एक प्रतिफलित कार्य, जो जनता के लिए अर्थव्यवस्था एवं सूचना तथा प्रतिज्ञा स्तरों के बीच के संवाद को अभिलिखित करता और परोसता है। + +जो घटित हुआ उसका अभिलेख छह पक्ष रखते हैं: विनिमय के दोनों प्रोज़्यूमर, संचालक, ऑर्केस्ट्रेटर और दो साक्षी — प्रत्येक अपना-अपना अभिलेख रखता है। हैश एक ही सार्वजनिक श्रृंखला में भी प्रतिबद्ध किए जाते हैं, जो आधार स्तर पर वितरित है — यह उन सबका अभिलेख है जिनके पास अपना कोई अभिलेख नहीं। ऑर्केस्ट्रेटर द्वारा वहन किए गए प्रत्येक विनिमय की प्रतिबद्धताएँ श्रृंखला पर प्रतिलिपित होती हैं और अभिशासन स्तर के न्यास-संगठन द्वारा वित्तपोषित आधार पर संग्रहीत होती हैं, जिससे जो अभिलेख समुदायों को परस्पर बाँधता है उसका मूल्य उनमें से कोई नहीं चुकाता। श्रृंखला केवल-संवर्धी है: क्षति को टिप्पणी द्वारा क्षमा किया जाता है, मिटाकर कभी नहीं। किसी प्लेटफ़ॉर्म के पास कम से कम दो स्वतंत्र साक्षी होने चाहिए; इससे कम होने पर परिनियोजन को स्वयं को असंघीकृत (unfederated) अंकित करना होगा। साक्षियों की नियुक्ति सार्वजनिक श्रृंखला से बीजित एक ड्रॉ द्वारा होती है, जिसे कोई भी सत्यापित कर सकता है, और उनका भुगतान आधार-बाज़ार करता है — वह संचालक कभी नहीं, जिस पर वे दृष्टि रखते हैं। -जो घटित हुआ उसका अभिलेख छह प्रकार से रखा जाता है। लेन-देन का प्रत्येक पक्ष अपना अभिलेख रखता है; संचालक अपना रखता है; दो साक्षी अपने रखते हैं; और हैश एक ही सार्वजनिक श्रृंखला में प्रतिबद्ध किए जाते हैं, जो आधार स्तर पर वितरित है — यह उन सबका अभिलेख है जो न लेन-देनकर्ता थे, न साक्षी, न संचालक। श्रृंखला केवल-संवर्धी है: क्षति को टिप्पणी द्वारा क्षमा किया जाता है, मिटाकर कभी नहीं। किसी प्लेटफ़ॉर्म के पास कम से कम दो स्वतंत्र साक्षी होने चाहिए; इससे कम होने पर परिनियोजन को स्वयं को असंघीकृत (unfederated) अंकित करना होगा। +अभिलेख से किसी को मिटाया नहीं जा सकता, और उसे छोड़ना विनाशकारी है। जो प्रतिबद्ध हुआ वह कभी मिटाया नहीं जाता, किंतु कोई एक प्रति अभिलेख नहीं है, और प्रत्येक प्रति केवल तब तक टिकती है जब तक उसे रखा जाए: ऑर्केस्ट्रेटर की प्रति अंतिम भुगतान-प्राप्त वहन के साथ; साक्षियों की प्रतियाँ जब तक उनके भंडारण का भुगतान हो; प्रोज़्यूमरों और संचालक की अपनी प्रतियाँ जब तक वे उन्हें रखना बंद न करें; और श्रृंखला की प्रति जब तक उसका भंडारण वित्तपोषित रहे। अभिलेख उन्हीं प्रतियों में जीवित रहता है जो शेष बचें; श्रृंखला का भंडारण संचालक नहीं, आधार करता है, अतः वह संचालक, फ़्रंटएंड और झगड़े के बाद भी बनी रह सकती है, और प्रत्येक धारक के परे वह जो ले जाती है वह प्रतिबद्धता का तथ्य है, विषय-वस्तु नहीं। चूँकि अभिलेख से कुछ भी मिटाया नहीं जा सकता, यहाँ कोई निष्कर्ष कभी अंतिम नहीं होता: विवादित प्रविष्टि का उत्तर टिप्पणी से दिया जाता है, और टिप्पणी उतनी ही स्थायी है जितनी वह प्रविष्टि जिसका वह उत्तर देती है। + +अंतर-सामुदायिक विनिमय दो संप्रभु व्यय ही रहता है। जो उद्धरण उसका निपटान करता है, वह ऑर्केस्ट्रेटर का परिवहन-शुल्क भी वहन करता है, जो आरंभ में व्यापार के साथ एस्क्रो में रखा जाता है और उसी उद्धरण से मुक्त होता है। मुक्ति संयुक्त और सर्व-या-शून्य है — यदि सुपुर्दगी पेशकश की प्रतिबद्धता-अवधि के भीतर साक्ष्यांकित न हो, तो सभी व्यय प्रत्यावर्तित हो जाते हैं — और ऑर्केस्ट्रेटर का अपना साक्ष्यांकन उस सीमा में नहीं गिना जाता जो उसका अपना शुल्क मुक्त करती है। शुल्क उन दोनों प्रोज़्यूमरों की गृह-बहियों के बीच बाँटा जाता है जिनका व्यापार वहन किया गया, प्रत्येक अपनी इकाई में अपना अंश चुकाता है; कोई भी वस्तु सामुदायिक सीमा पार नहीं करती। इससे अर्जित ऋण वही छह पक्ष रखते हैं, कुंजी द्वारा उद्धृत। सुपुर्दगी का साक्ष्यांकन केवल साक्षी करते हैं; संचालक वहन का अपना अभिलेख रखता है और उसका साक्ष्यांकन कभी नहीं करता। ### प्रोटोकॉल श्रेणी -स्टैक के भीतर प्रत्येक संप्रेषण को ग्रहण करता, वर्गीकृत करता और हैश करता है, जिससे प्रतिज्ञा स्तर के माध्यम से प्रतिष्ठा स्थापित हो और E&I के माध्यम से विनिमय-माध्यम का आधार बने। +स्टैक के भीतर प्रत्येक संप्रेषण को ग्रहण करता, वर्गीकृत करता और हैश करता है, जिससे प्रतिज्ञा स्तर के माध्यम से प्रतिष्ठा स्थापित हो और अर्थव्यवस्था एवं सूचना के माध्यम से विनिमय-माध्यम का आधार बने। ### ऑर्केस्ट्रेटर श्रेणी @@ -62,35 +76,41 @@ JFA सॉफ़्टवेयर को copyleft परिवेश में ### फ़्रंटएंड श्रेणी -E&I के आधार स्तर पर प्रोज़्यूमरों द्वारा प्रदत्त प्रतिफलित संगणन/अभिलेख सेवा। +आधार भर में अभिलेख-भंडारण का क्रय-विक्रय, जो अभिलेख रखने वाले प्रोज़्यूमरों को प्रतिफल देता है। ## प्रतिज्ञा स्तर कोड में प्रवर्तित एक सामाजिक अनुबंध, जो प्रोज़्यूमरों की परस्पर अंतःक्रियाओं के लिए लचीली अपेक्षाएँ सूचित करता है। +यहाँ से निकलना महँगा है। किसी प्लेटफ़ॉर्म से वर्जित प्रोज़्यूमर के पास वहाँ अर्जित प्रत्येक मूल्यांकन का अभिलेख रहता है — छह पक्ष उसे रखते हैं — किंतु उसमें निहित हैसियत स्वतः उसके साथ नहीं जाती: अगले प्लेटफ़ॉर्म पर प्रत्येक मूल्यांकन-स्तर पर विनिमयों की गणना एक-एक साक्ष्यांकित विनिमय से फिर खड़ी की जाती है। यही कीमत कारण है कि वर्जन संचालक के कथन पर नहीं, निर्णीत साक्ष्य पर टिकता है। जब प्रतिज्ञा के प्रत्यक्ष उल्लंघन होते हैं, तो प्लेटफ़ॉर्म संचालक अपने प्रोज़्यूमरों के बीच निर्णय करते हैं; जो विवाद प्लेटफ़ॉर्मों के आर-पार जाते हैं, और जो विवाद किसी प्रोज़्यूमर और उसके अपने प्लेटफ़ॉर्म के संचालक के बीच होते हैं, उनका निर्णय साक्षी स्तर पर होता है — कोई संचालक उस विवाद का निर्णय नहीं करता जिसका वह स्वयं पक्ष हो। निर्णय जहाँ भी हो, उसके पक्षकार निर्णयकर्ता का मूल्यांकन करते हैं — अपने प्रोज़्यूमरों के बीच संचालक का, अन्यथा साक्षियों का — जिससे पंच उसी प्रतिष्ठा-प्रणाली के भीतर खड़े रहते हैं जिसका वे प्रवर्तन करते हैं। + +चूँकि निकलना महँगा है, यहाँ सदस्य मतदान करते हैं: प्रतिज्ञा-संघ प्रतिज्ञा (लेवेसन-आधारित व्यापार आकलन मापक्रम, Leveson-Based Trade Assessment Scale, LBTAS), उसके API और उसके संयोजन में वैचारिक और प्रोग्राम-संबंधी परिवर्तनों पर मतदान करता है, तथा चुनी गई प्रतिज्ञा के उपयोगकर्ताओं पर पड़ने वाले प्रभावों के औपचारिक अध्ययन करवाता है। + ### प्रोटोकॉल श्रेणी एक सरल आकलन, निष्पादनीय कोड में लिखा हुआ, जिससे प्रोज़्यूमर स्टैक भर में एक-दूसरे के साथ हुई अंतःक्रियाओं का मूल्यांकन कर सकें। ### ऑर्केस्ट्रेटर श्रेणी -एक API, जो आधार स्तर के प्रोज़्यूमरों से स्टैक के E&I बाज़ारों में अनुरूप आकलन परोसता है। जब प्रतिज्ञा के प्रत्यक्ष उल्लंघन होते हैं, तो प्लेटफ़ॉर्म संचालक अपने प्रोज़्यूमरों के बीच निर्णय करते हैं; जो विवाद प्लेटफ़ॉर्मों के आर-पार जाते हैं, उनका निर्णय साक्षी स्तर पर होता है। निर्णयकर्ताओं का आचरण-मूल्यांकन संबद्ध दोनों प्रोज़्यूमरों अथवा संचालकों द्वारा किया जाता है। +एक API, जो आधार स्तर के प्रोज़्यूमरों से स्टैक के अर्थव्यवस्था एवं सूचना बाज़ारों में अनुरूप आकलन परोसता है। ### फ़्रंटएंड श्रेणी -वह E&I अंतरापृष्ठ जहाँ API परोसा जाता है। +वह अर्थव्यवस्था एवं सूचना अंतरापृष्ठ जहाँ API परोसा जाता है। ## अभिशासन स्तर यही वह स्थान और वही रीति है जहाँ और जिससे मनुष्य स्टैक पर सहयोगपूर्वक कार्य करने के लिए एकत्र होते हैं। +यहाँ से निकलना महँगा है, और यही एकमात्र स्तर है जहाँ निष्कासन स्वयं सॉफ़्टवेयर तक पहुँचता है: संस्थान से निष्कासित सदस्य एक सीमित अवधि के लिए वह मत खो देता है जो उस चीज़ को आकार देता है जिसे बाक़ी सब चलाते हैं। इसलिए निष्कासन कभी संचालक का निर्णय नहीं होता — उसे अभिशासन-संघ को सौंपा जाता है और उसके सदस्यों के मत से, अधिनियमों के अधीन, अभिलेख पर निर्णीत किया जाता है। + ### प्रोटोकॉल श्रेणी अलाभकारी, copyleft सॉफ़्टवेयर न्यास संगठन। ### ऑर्केस्ट्रेटर श्रेणी -Network Theory Applied Research Institute की सदस्यता, जो JFA सॉफ़्टवेयर का एक संघीकृत इंस्टैंस संचालित करने से प्राप्त होती है। +Network Theory Applied Research Institute की सदस्यता, जो JFA सॉफ़्टवेयर का एक संघीकृत इंस्टैंस संचालित करने से अथवा किसी संघीकृत प्लेटफ़ॉर्म पर प्रोज़्यूमर के रूप में भाग लेने से प्राप्त होती है। ### फ़्रंटएंड श्रेणी @@ -98,25 +118,27 @@ Network Theory Applied Research Institute की सदस्यता, जो J ## अर्थव्यवस्था एवं सूचना स्तर -E&I स्तर आधार पर होस्ट किया जाता है, अभिलेख स्तर के साथ संघटित रहता है, और प्रतिज्ञा-अनुपालन को सुगम बनाता है। +अर्थव्यवस्था एवं सूचना स्तर आधार पर होस्ट किया जाता है, अभिलेख स्तर के साथ संघटित रहता है, और प्रतिज्ञा-अनुपालन को सुगम बनाता है। + +यहाँ से निकलना रचना से ही सस्ता है। संचालक किसी प्रोज़्यूमर को अपने प्लेटफ़ॉर्म से वर्जित कर सकता है, किंतु उससे नहीं जो उसने वहाँ बनाया: स्थितियाँ और इतिहास किसी भी फ़्रंटएंड के बाद भी बचे रहते हैं, अतः वर्जित व्यक्ति अपना अभिलेख अक्षुण्ण और अपने शेष अब भी देय लिए हुए जाता है। वर्जन बाज़ार की हानि है, हैसियत की नहीं — और जिस संचालक की शर्तें या ऋण-सीमा प्रोज़्यूमरों को बाहर धकेलती हैं, वह बहस जीतने के बजाय व्यापार खो देता है। ### प्रोटोकॉल श्रेणी -प्रत्येक आर्थिक अथवा सूचना प्लेटफ़ॉर्म के पास उस विनिमय के लिए अभिकल्पित एक प्रोटोकॉल होता है जो वहाँ हो रहा है (उदाहरणार्थ कृषि, कोई खेल, या शोध-उद्धरण)। +प्रत्येक आर्थिक अथवा सूचना प्लेटफ़ॉर्म के पास उस विनिमय के लिए अभिकल्पित एक प्रोटोकॉल होता है जो वहाँ हो रहा है (उदाहरणार्थ कृषि, कोई खेल, या शोध-उद्धरण)। प्रत्येक यह मानकर चलता है कि आधार का कोई भी होस्ट वह पढ़ सकता है जो वह संगणित करता है। ### ऑर्केस्ट्रेटर श्रेणी -E&I को प्रतिसंहरणीय हार्डवेयर पर चलना चाहिए, जो आधार स्तर द्वारा प्राप्त और अभिलिखित हो। +अर्थव्यवस्था एवं सूचना को प्रतिसंहरणीय हार्डवेयर पर चलना चाहिए, जो आधार स्तर द्वारा प्राप्त और अभिलिखित हो। प्लेटफ़ॉर्म को अपने ऑर्केस्ट्रेटर की आवश्यकता नहीं: वह आधार-बाज़ार से एक चुन लेता है और परिवहन का भुगतान व्यापार में से करता है। ### फ़्रंटएंड श्रेणी -E&I प्लेटफ़ॉर्मों की फ़्रंटएंड अभिकल्पनाएँ उपयोगकर्ता द्वारा अनुकूलनीय होनी चाहिए। +अर्थव्यवस्था एवं सूचना प्लेटफ़ॉर्मों की फ़्रंटएंड अभिकल्पनाएँ उपयोगकर्ता द्वारा अनुकूलनीय होनी चाहिए। ## वे रेखाएँ जिन्हें पार नहीं किया जा सकता जो निर्माण इनमें से किसी को भी पार करता है, वह कोई छोटा JFA नहीं है; वह इस नाम को धारण किया हुआ भिन्न सॉफ़्टवेयर है। -1. मुद्रा विनिमय के क्षण में सृजित होती है — एक शेष घटता है, एक बढ़ता है, योग सदैव शून्य। +1. प्रत्येक ऋण एक ऋण-स्वीकृति (IOU) है, जो दो सदस्यों के विनिमय के क्षण सृजित होती है — एक शेष घटता है, एक बढ़ता है, योग सदैव शून्य। मुद्रा के अस्तित्व में आने का यही एकमात्र मार्ग है: कुछ भी ढाला नहीं जाता, कुछ भी बाहर से निर्गमित नहीं होता, और कुछ भी ब्याज के रूप में संचित नहीं होता। 2. ऋण अर्जित किया जाता है, कभी क्रय नहीं, और कभी फ़िएट मुद्रा में प्रतिदेय नहीं। 3. प्रत्येक समुदाय की मुद्रा संप्रभु है — कोई साझा इकाई नहीं, समुदायों के बीच कोई रूपांतरण नहीं। 4. मूल्य घर पर ही रहता है; केवल सत्य पार जाता है। @@ -125,7 +147,7 @@ E&I प्लेटफ़ॉर्मों की फ़्रंटएंड 7. साझा अभिलेख में कोई वृत्तांत नहीं, कोई पहचान नहीं — केवल हैश, प्रकार, समय-चिह्न और संदर्भ। 8. प्रतिष्ठा कभी एक अंक नहीं होती — दूसरे जो देखते हैं वह प्रत्येक मूल्यांकन-स्तर पर विनिमयों की गणना है। 9. प्रतिष्ठा यह तय करती है कि कोई सदस्य विश्वास के आधार पर व्यापार करेगा या नहीं; कितना, यह संचालक द्वारा नियत और प्रतिष्ठा से कभी व्युत्पन्न न की गई समुदाय-व्यापी सीमा तय करती है। -10. कोई परिनियोजन एस्क्रो से आरंभ होता है — प्रतिभूत, कोई ऋणात्मक शेष नहीं, प्रतिपक्षों के बीच कोई ऋण नहीं दिया गया — और मिश्रित अथवा पूर्ण पारस्परिक-ऋण प्रणाली में केवल तब जाता है जब संचालक क्षमता निर्मित कर ले, प्रोज़्यूमर नेटवर्क को सूचित कर दिया जाए, और पारस्परिक-ऋण सेवाएँ देने के स्थानीय प्राधिकार अभिशासन स्तर पर प्रकाशित हो जाएँ — अथवा, जहाँ अधिकार-क्षेत्र किसी की अपेक्षा न करता हो, वहाँ उसके स्थान पर इस आशय का एक निष्कर्ष प्रकाशित कर दिया जाए। +10. कोई परिनियोजन एस्क्रो से आरंभ होता है — प्रतिभूत, कोई ऋणात्मक शेष नहीं, प्रतिपक्षों के बीच कोई ऋण नहीं दिया गया — और मिश्रित अथवा पूर्ण पारस्परिक-ऋण प्रणाली में केवल तब जाता है जब संचालक क्षमता निर्मित कर ले, प्रोज़्यूमर नेटवर्क को सूचित कर दिया जाए, और पारस्परिक-ऋण सेवाएँ देने के स्थानीय प्राधिकार अभिशासन स्तर पर प्रकाशित हो जाएँ — अथवा, जहाँ अधिकार-क्षेत्र किसी की अपेक्षा न करता हो, वहाँ उसके स्थान पर इस आशय का एक निष्कर्ष प्रकाशित कर दिया जाए — और पूर्ण पारस्परिक ऋण में संक्रमण का परिनियोजन के प्रोज़्यूमरों द्वारा अनुसमर्थन हो जाए। 11. कोई एकल होस्ट, खाता अथवा विक्रेता नहीं जिसका हटना नेटवर्क को रोक सके। 12. किसी सदस्य की स्थितियाँ और इतिहास किसी भी फ़्रंटएंड के बाद भी बचे रहते हैं; किसी समुदाय के अभिलेख किसी भी संचालक के बाद भी बचे रहते हैं। @@ -133,6 +155,12 @@ E&I प्लेटफ़ॉर्मों की फ़्रंटएंड Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2019). *The Narrow Corridor: States, Societies, and the Fate of Liberty*. Penguin Press. +Greco, T. H. (2009). *The End of Money and the Future of Civilization*. Chelsea Green Publishing. + +Knapp, G. F. (1924). *The State Theory of Money*. Macmillan. (मूल कृति 1905 में प्रकाशित) + +Moore, B. J. (1988). *Horizontalists and Verticalists: The Macroeconomics of Credit Money*. Cambridge University Press. + Network Theory Applied Research Institute. (2025a, अक्तूबर). *Addressing democratic information velocity* (P1-002). https://www.ntari.org/post/ntari-whitepaper-addressing-democratic-information-velocity Network Theory Applied Research Institute. (2025b, जून). *The material culture of democratic deliberation*. https://www.ntari.org/post/the-material-culture-of-democratic-deliberation @@ -142,3 +170,5 @@ Toffler, A. (1980). *The Third Wave*. William Morrow. --- *Network Theory Applied Research Institute, Inc. — 501(c)(3) — EIN 92-3047136 — info@ntari.org* + +*सॉफ़्टवेयर: AGPL-3.0-or-later · विनिर्देश: CC BY-SA 4.0* diff --git a/janus-facing-architecture.pt.md b/janus-facing-architecture.pt.md index 7d3d387..02d05c7 100644 --- a/janus-facing-architecture.pt.md +++ b/janus-facing-architecture.pt.md @@ -1,4 +1,4 @@ -> Tradução comunitária (rascunho) — Política P2-002 da NTARI, Difusão Multilíngue Global. Fonte: janus-facing-architecture.md (original em inglês, instantâneo de 2026-09-08). Rascunho comunitário assistido por máquina, pendente de revisão pelo mantenedor regional conforme P2-002 §3.1. As especificações técnicas centrais permanecem em inglês conforme o §2.2. +> Tradução comunitária (rascunho) — Política P2-002 da NTARI, Difusão Multilíngue Global. Fonte: janus-facing-architecture.md (original em inglês, instantâneo de 2026-10-08). Rascunho comunitário assistido por máquina, pendente de revisão pelo mantenedor regional conforme P2-002 §3.1. As especificações técnicas centrais permanecem em inglês conforme o §2.2. > > Encontrou um erro nesta tradução? Sua correção é uma contribuição bem-vinda e > valorizada: faça um fork do repositório do projeto da NTARI e abra um pull @@ -8,23 +8,29 @@ ## Introdução -A Arquitetura de Dupla Face — assim chamada em referência ao deus romano que olha em duas direções ao mesmo tempo, tal como todo participante econômico enfrenta exigências tanto de produção quanto de consumo — permite que as comunidades enfrentem a realidade econômica do prossumo. Cada membro de uma economia não é apenas consumidor, mas prossumidor (Toffler, 1980), produzindo simultaneamente algo de valor mesmo que tudo o que tenha a oferecer seja seu tempo. Oferece também a opção de transformar o modelo de emissão: de moeda chartal exógena (emitida por uma autoridade externa à comunidade) para crédito mútuo endógeno (emitido pelos membros entre si conforme transacionam). +Cada membro de uma economia é um **prossumidor** — não apenas consumidor, mas ao mesmo tempo produtor de algo de valor, mesmo que tudo o que tenha a oferecer seja seu tempo (Toffler, 1980). Ninguém está de um lado só de uma troca; as duas faces são a mesma pessoa. + +A Arquitetura de Dupla Face (Janus Facing Architecture) recebe o nome do deus romano que olha em duas direções ao mesmo tempo, porque é isso que todo prossumidor faz: cada um enfrenta exigências tanto de produção quanto de consumo, ao mesmo tempo. Ela permite que as comunidades enfrentem a realidade econômica do prossumo, e oferece a opção de transformar o modelo de emissão: de moeda chartal exógena — emitida por uma autoridade externa à comunidade (Knapp, 1924) — para crédito mútuo endógeno, emitido pelos membros entre si conforme transacionam (Moore, 1988; Greco, 2009). A segunda face do nome é política. Acemoglu e Robinson (2019) mostram que a liberdade só sobrevive dentro de um corredor estreito, no qual um Estado capaz — o Leviatã — é igualado por uma sociedade igualmente capaz de contê-lo. Fora do corredor, o Leviatã assume suas outras formas: ausente, e a coordenação fracassa; despótico, e quem coordena domina os coordenados; de papel, e os freios existem por escrito, mas não na prática. Permanecer dentro do corredor exige o que eles chamam de efeito da Rainha Vermelha: Estado e sociedade correndo juntos, cada um ampliando sua capacidade porque o outro o faz. Toda plataforma econômica é um Leviatã em miniatura — coordena, faz cumprir e registra — e as plataformas dominantes de hoje são despóticas por construção: evoluem na velocidade da rede enquanto as instituições que deveriam contê-las se movem na velocidade das reuniões. -A pesquisa da NTARI localiza esse fracasso na própria infraestrutura. Sistemas deliberativos são cultura material: a arquitetura de uma plataforma materializa uma teoria sobre quem pode saber e quem pode decidir, e as arquiteturas de difusão predominantes tratam os participantes como destinatários passivos (NTARI, 2025b). A lacuna de velocidade resultante é estrutural: a informação se move na velocidade das redes, enquanto a síntese democrática permanece presa a ciclos eleitorais sincronizados por um relógio postal (NTARI, 2025a). A JFA foi construída para fechar essa lacuna por dentro: a comunidade que coordena é a comunidade que fiscaliza, as duas capacidades trocadas continuamente no mesmo software e na mesma velocidade, disciplinadas camada por camada pelo custo de sair. É um Leviatã acorrentado em código. +A pesquisa da NTARI localiza esse fracasso na própria infraestrutura. Sistemas deliberativos são cultura material: a arquitetura de uma plataforma materializa uma teoria sobre quem pode saber e quem pode decidir, e as arquiteturas de difusão predominantes tratam os participantes como destinatários passivos (NTARI, 2025b). A lacuna de velocidade resultante é estrutural: a informação se move na velocidade das redes, enquanto a síntese democrática permanece presa a ciclos eleitorais sincronizados por um relógio postal (NTARI, 2025a). A JFA foi construída para fechar essa lacuna por dentro, disciplinada camada por camada pelo custo de sair. É um Leviatã acorrentado em código. A Arquitetura de Dupla Face (JFA) organiza-se em cinco camadas funcionais — Substrato, Registro, Pacto, Governança, e Economia e Informação (E&I) — cada uma implementada em três níveis: o frontend, para a colaboração entre prossumidores; o orquestrador, um backend que fornece coordenação sobreposta entre comunidades geográficas; e o protocolo subjacente, o padrão para o tratamento seguro de dados entre os níveis. -O software da JFA é projetado para ser publicado e gerido em ambiente copyleft, geralmente a Licença Pública Geral Affero da GNU, permitindo que novos frontends, federações, protocolos e arquiteturas evoluam no mercado global, formando um comum de software livre. +O software da JFA é projetado para ser publicado e gerido em ambiente copyleft, geralmente a Licença Pública Geral Affero da GNU, versão 3 ou posterior (AGPL-3.0-or-later), permitindo que novos frontends, federações, protocolos e arquiteturas evoluam no mercado global, formando um comum de software livre. Este é o documento oficial, sob a curadoria do Network Theory Applied Research Institute, Inc. Os instrumentos anteriores estão preservados em [Historical Docs](Historical%20Docs/); os conceitos herdados deles constam na [triagem de conceitos](jfa-concept-triage-2026-08-24.md); o que permanece sem solução é nomeado em [OPEN-QUESTIONS.md](OPEN-QUESTIONS.md). +## Por que isso importa + +Todo sistema que coordena pessoas exerce poder sobre elas, pretenda ou não. Isso não é um defeito; a coordenação o exige. Mas o poder só permanece saudável quando algo o contém — não um freio de papel, mas pessoas reais com interesse real, perto o bastante para agir. A maioria das plataformas hoje se move na velocidade da rede enquanto tudo o que foi construído para cobrá-las se move na velocidade das reuniões, e um freio que chega tarde não é freio algum. A resposta da JFA é parar de tratar coordenação e prestação de contas como dois sistemas: o mesmo software, as mesmas pessoas, a mesma velocidade. + ## Princípios **Responsabilidade compartilhada.** A comunidade que coordena a economia é a mesma comunidade que fiscaliza essa coordenação. As duas funções são trocadas continuamente — nunca divididas entre governantes e governados. -**Disciplina institucional.** Cada camada é disciplinada pelo custo de abandoná-la: onde sair é barato, a concorrência disciplina; onde sair é caro, os membros votam; onde sair é impossível, as decisões permanecem abertas a contestação. +**Disciplina institucional.** Cada camada é disciplinada pelo custo de abandoná-la — o que um membro perde ao sair, e o que uma comunidade perde ao expulsar alguém. Onde sair é barato, a concorrência disciplina: as camadas de Substrato e de Economia e Informação. Onde sair é caro, os membros votam: as camadas de Pacto e de Governança. Onde sair é catastrófico, as decisões permanecem abertas a contestação: a camada de Registro. Cada camada nomeia abaixo o seu próprio custo, porque é esse custo que decide como uma disputa ali se resolve. **Código enxuto e auditável.** O software de protocolo permanece pequeno, não depende de nada além da biblioteca padrão de sua linguagem, e é auditável por inteiro. @@ -32,29 +38,37 @@ Este é o documento oficial, sob a curadoria do Network Theory Applied Research É o hardware onde tudo acontece, de propriedade de prossumidores de CPUs, GPUs, impressoras, armazenamento e sensores. +Sair daqui é barato, e a recusa de um transportador não custa a um prossumidor nada além de uma conexão. Um orquestrador que se recusa a transportar a sua capacidade não levou o seu hardware, os seus saldos nem o seu histórico, e outro orquestrador está a uma oferta publicada de distância. As querelas nesta camada, portanto, não são julgadas: um transporte que fica sem atestação dentro de sua janela de compromisso simplesmente é revertido, ninguém decide sobre ele, e um transportador que recusa ou falha com liberdade demais é desbancado por oferta melhor em vez de receber apelações. + ### Nível de protocolo Troca instruções e ordens através de um mercado distribuído de computação e armazenamento, operado em computadores de consumo hospedados em residências, escritórios e depósitos, bem como em equipamentos industriais reaproveitados. Os nós ingressam nesse mercado por meio de sobreposições cifradas (overlays) e sondagem de saída (polling), sem exigir portas de entrada abertas nem endereço estático; basta a conexão tal como um provedor residencial a entrega. A linha 11 depende disso: um substrato que só funcionasse onde um provedor permite serviço de entrada carregaria um ponto de estrangulamento em cada provedor. +O trabalho do substrato tem integridade assegurada, não confidencialidade assegurada: um host pode ler o que o seu nó computa. O trabalho cujo resultado liquida um gasto ou entra no registro é executado em pelo menos dois hosts independentes, e o desacordo entre eles é avaliado, nunca tomado por confiável. + ### Nível de orquestrador -Capacidade de computação federada de prossumidores, criando mais opções ao longo da geografia. +Capacidade de computação federada de prossumidores, criando mais opções ao longo da geografia. Os orquestradores publicam ofertas de transporte no mercado do substrato, cada uma nomeando uma tarifa, um compromisso de entrega e uma chave pública; qualquer plataforma pode selecionar qualquer orquestrador alcançável, de modo que um transportador dominante é desbancado em vez de regulado. Transporte é entrega, não execução: um orquestrador leva gastos assinados até o conjunto de testemunhas e devolve atestações, nunca se confia nele para determinar se uma troca ocorreu, e pode ter perdas e basear-se em novas tentativas. ### Nível de frontend -Interface de E&I para prossumir computação e armazenamento. +Interface de Economia e Informação para prossumir computação e armazenamento. ## Camada de Registro -Uma função remunerada do substrato, que registra e serve o diálogo entre as camadas de E&I e de Pacto para o público. +Uma função remunerada do substrato, que registra e serve o diálogo entre as camadas de Economia e Informação e de Pacto para o público. + +O registro do que aconteceu é mantido por seis partes: os dois prossumidores da troca, o operador, o orquestrador e duas testemunhas mantêm, cada um, um registro próprio. Os hashes são, além disso, comprometidos em uma única cadeia pública, distribuída pelo substrato — o registro para todos aqueles que não mantêm nenhum registro próprio. Os compromissos de cada troca transportada por um orquestrador são copiados para a cadeia e armazenados em substrato financiado pela organização de curadoria da camada de Governança, de modo que o registro que liga as comunidades umas às outras não é pago por nenhuma delas. A cadeia é somente de adição: o dano é perdoado por anotação, nunca por apagamento. Uma plataforma deve ter pelo menos duas testemunhas independentes; com menos, uma implantação deve rotular-se como não federada. As testemunhas são designadas por um sorteio semeado a partir da cadeia pública, que qualquer um pode verificar, e são pagas pelo mercado do substrato, nunca pelo operador que observam. -O registro do que aconteceu é mantido de seis maneiras. Cada parte de uma transação mantém o seu próprio registro; o operador mantém o seu; duas testemunhas mantêm os seus; e os hashes são comprometidos em uma única cadeia pública, distribuída pelo substrato — o registro para todos aqueles que não foram transatores, testemunhas nem operador. A cadeia é somente de adição: o dano é perdoado por anotação, nunca por apagamento. Uma plataforma deve ter pelo menos duas testemunhas independentes; com menos, uma implantação deve rotular-se como não federada. +Ninguém pode ser apagado do registro, e abandoná-lo é catastrófico. O que foi comprometido nunca é apagado, mas nenhuma cópia única é o registro, e cada cópia dura apenas enquanto é mantida: a do orquestrador, com o último transporte pago; as das testemunhas, enquanto seu armazenamento estiver pago; as próprias dos prossumidores e do operador, até que deixem de mantê-las; e a da cadeia, enquanto seu armazenamento estiver financiado. O registro sobrevive nas cópias que restarem; a cadeia é armazenada pelo substrato, e não pelo operador, de modo que pode sobreviver ao operador, ao frontend e à querela, e o que ela carrega além de cada guardião é o fato do compromisso, não o conteúdo. Como nada pode ser apagado do registro, nenhuma constatação aqui é jamais definitiva: uma entrada contestada é respondida por anotação, e a anotação é tão permanente quanto a entrada a que responde. + +Uma troca entre comunidades continua sendo dois gastos soberanos. A citação que a liquida carrega também a tarifa de transporte do orquestrador, posta em custódia (escrow) com a troca na iniciação e liberada por essa mesma citação. A liberação é conjunta e de tudo ou nada — se a entrega não for atestada dentro da janela de compromisso da oferta, todos os gastos são revertidos — e a atestação do próprio orquestrador não conta para o limiar que libera a sua própria tarifa. A tarifa é dividida entre os livros-razão de origem dos dois prossumidores cuja troca foi transportada, cada um pagando sua parte em sua própria unidade; nada cruza uma fronteira comunitária. O crédito que ela rende é mantido pelas mesmas seis partes, citado por chave. A entrega é atestada somente pelas testemunhas; o operador mantém o seu registro de um transporte e nunca o atesta. ### Nível de protocolo -Captura, categoriza e aplica hash a cada transmissão dentro da pilha, a fim de estabelecer reputação por meio da camada de Pacto e de fundar a base de um meio de troca por meio de E&I. +Captura, categoriza e aplica hash a cada transmissão dentro da pilha, a fim de estabelecer reputação por meio da camada de Pacto e de fundar a base de um meio de troca por meio de Economia e Informação. ### Nível de orquestrador @@ -62,35 +76,41 @@ Federa registros ao longo da geografia, habilitando reputação e troca comparti ### Nível de frontend -Serviço remunerado de computação e registro fornecido por prossumidores na camada de substrato de E&I. +A compra e venda de armazenamento de registro através do substrato, remunerando os prossumidores que mantêm o registro. ## Camada de Pacto Um contrato social aplicado em código, que informa expectativas flexíveis para as interações entre prossumidores. +Sair daqui é caro. Um prossumidor banido de uma plataforma mantém o registro de cada avaliação que conquistou ali — seis partes o guardam — mas a posição que ele carrega não o segue por padrão: na plataforma seguinte, a contagem de trocas em cada nível de avaliação é reconstruída uma troca testemunhada de cada vez. Esse preço é a razão pela qual um banimento repousa em evidência julgada, e não na palavra de um operador. Quando ocorrem aparentes violações do pacto, os operadores de plataforma julgam entre seus prossumidores; disputas que atravessam plataformas, e disputas entre um prossumidor e o operador de sua própria plataforma, são julgadas na camada de testemunhas — nenhum operador julga uma disputa da qual é parte. Onde quer que o julgamento ocorra, as partes dele avaliam quem julga — o operador entre seus próprios prossumidores, as testemunhas nos demais casos — de modo que os árbitros estão dentro do sistema de reputação que fazem cumprir. + +Como sair é caro, aqui os membros votam: a federação do Pacto vota as mudanças conceituais e programáticas do pacto (a Escala de Avaliação de Trocas Baseada em Leveson, Leveson-Based Trade Assessment Scale, LBTAS), de sua API e de sua orquestração, e encomenda estudos formais dos efeitos do pacto escolhido sobre seus usuários. + ### Nível de protocolo Uma avaliação simples, escrita em código executável, para que os prossumidores avaliem suas interações entre si ao longo da pilha. ### Nível de orquestrador -Uma API que serve avaliações conformes através dos mercados de E&I da pilha, a partir de prossumidores do substrato. Quando ocorrem aparentes violações do pacto, os operadores de plataforma julgam entre seus prossumidores; disputas que atravessam plataformas são julgadas na camada de testemunhas. Quem julga é avaliado por sua conduta por ambos os prossumidores ou operadores envolvidos. +Uma API que serve avaliações conformes através dos mercados de Economia e Informação da pilha, a partir de prossumidores do substrato. ### Nível de frontend -A interface de E&I onde a API é servida. +A interface de Economia e Informação onde a API é servida. ## Camada de Governança É aqui, e é assim, que seres humanos se reúnem para agir colaborativamente sobre a pilha. +Sair daqui é caro, e esta é a única camada em que a expulsão alcança o próprio software: um membro expulso do Instituto perde, por um prazo delimitado, o voto que dá forma ao que todos os demais executam. Por isso a expulsão nunca é decisão de um operador — ela é remetida à federação de Governança e decidida pelo voto de seus membros conforme o estatuto, com constância em registro. + ### Nível de protocolo Organização sem fins lucrativos de curadoria de software copyleft. ### Nível de orquestrador -A associação ao Network Theory Applied Research Institute, obtida operando uma instância federada de software JFA. +A associação ao Network Theory Applied Research Institute, obtida operando uma instância federada de software JFA ou participando como prossumidor em uma plataforma federada. ### Nível de frontend @@ -98,25 +118,27 @@ A coordenação síncrona e assíncrona dos membros, regida pelo estatuto da org ## Camada de Economia e Informação -A camada de E&I é hospedada no substrato, sindicalizada com a camada de Registro, e facilita a conformidade com o pacto. +A camada de Economia e Informação é hospedada no substrato, sindicalizada com a camada de Registro, e facilita a conformidade com o pacto. + +Sair daqui é barato por construção. Um operador pode banir um prossumidor de sua plataforma, mas não daquilo que ele construiu ali: as posições e o histórico sobrevivem a qualquer frontend, de modo que os banidos saem com seu registro intacto e seus saldos ainda devidos. Um banimento é uma perda de mercado, não uma perda de posição — e um operador cujos termos ou limite de crédito expulsam prossumidores perde o comércio em vez de vencer a discussão. ### Nível de protocolo -Cada plataforma econômica ou de informação tem um protocolo projetado para a troca que nela ocorre (por exemplo, agricultura, um jogo ou citações de pesquisa). +Cada plataforma econômica ou de informação tem um protocolo projetado para a troca que nela ocorre (por exemplo, agricultura, um jogo ou citações de pesquisa). Cada um assume que qualquer host do substrato pode ler o que ele computa. ### Nível de orquestrador -E&I deve operar sobre hardware revogável, obtido e registrado pela camada de substrato. +A Economia e Informação deve operar sobre hardware revogável, obtido e registrado pela camada de substrato. Uma plataforma não precisa de orquestrador próprio: seleciona um no mercado do substrato e paga o transporte com recursos da própria troca. ### Nível de frontend -Os designs de frontend das plataformas de E&I devem ser personalizáveis pelo usuário. +Os designs de frontend das plataformas de Economia e Informação devem ser personalizáveis pelo usuário. ## As linhas que não podem ser cruzadas Uma implementação que cruze qualquer uma destas não é uma JFA menor; é um software diferente vestindo o nome. -1. O dinheiro é criado no momento da troca — um saldo desce, outro sobe, somando sempre zero. +1. Todo crédito é uma nota promissória (IOU), criada no momento em que dois membros trocam — um saldo desce, outro sobe, somando sempre zero. Essa é a única maneira pela qual o dinheiro passa a existir: nada é cunhado, nada é emitido de fora, e nada se acumula como juros. 2. O crédito é conquistado, nunca comprado, e nunca resgatável por moeda fiduciária. 3. A moeda de cada comunidade é soberana — sem unidade compartilhada, sem conversão entre comunidades. 4. O valor fica em casa; apenas a verdade atravessa. @@ -125,7 +147,7 @@ Uma implementação que cruze qualquer uma destas não é uma JFA menor; é um s 7. Sem narrativas nem identidades no registro compartilhado — apenas hashes, tipos, marcas de tempo e referências. 8. A reputação nunca é um número único — o que os outros veem é a contagem de trocas em cada nível de avaliação. 9. A reputação decide se um membro negocia com base em confiança; um limite comum a toda a comunidade, fixado pelo operador e nunca derivado da reputação, decide quanto. -10. Uma implantação começa em custódia (escrow) — colateralizada, sem saldos negativos, sem crédito estendido entre contrapartes — e passa a um sistema de crédito mútuo híbrido ou pleno somente depois que o operador desenvolver capacidade, a rede de prossumidores for notificada, e as autorizações locais para prestar serviços de crédito mútuo forem publicadas na camada de governança — ou, quando a jurisdição não exigir nenhuma, for publicada ali, em seu lugar, uma constatação nesse sentido. +10. Uma implantação começa em custódia (escrow) — colateralizada, sem saldos negativos, sem crédito estendido entre contrapartes — e passa a um sistema de crédito mútuo híbrido ou pleno somente depois que o operador desenvolver capacidade, a rede de prossumidores for notificada, e as autorizações locais para prestar serviços de crédito mútuo forem publicadas na camada de governança — ou, quando a jurisdição não exigir nenhuma, for publicada ali, em seu lugar, uma constatação nesse sentido — e uma passagem ao crédito mútuo pleno for ratificada pelos prossumidores da implantação. 11. Nenhum host, conta ou fornecedor único cuja remoção possa parar a rede. 12. As posições e o histórico de um membro sobrevivem a qualquer frontend; os registros de uma comunidade sobrevivem a qualquer operador. @@ -133,6 +155,12 @@ Uma implementação que cruze qualquer uma destas não é uma JFA menor; é um s Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2019). *The Narrow Corridor: States, Societies, and the Fate of Liberty*. Penguin Press. +Greco, T. H. (2009). *The End of Money and the Future of Civilization*. Chelsea Green Publishing. + +Knapp, G. F. (1924). *The State Theory of Money*. Macmillan. (Obra original publicada em 1905) + +Moore, B. J. (1988). *Horizontalists and Verticalists: The Macroeconomics of Credit Money*. Cambridge University Press. + Network Theory Applied Research Institute. (2025a, outubro). *Addressing democratic information velocity* (P1-002). https://www.ntari.org/post/ntari-whitepaper-addressing-democratic-information-velocity Network Theory Applied Research Institute. (2025b, junho). *The material culture of democratic deliberation*. https://www.ntari.org/post/the-material-culture-of-democratic-deliberation @@ -142,3 +170,5 @@ Toffler, A. (1980). *The Third Wave*. William Morrow. --- *Network Theory Applied Research Institute, Inc. — 501(c)(3) — EIN 92-3047136 — info@ntari.org* + +*Software: AGPL-3.0-or-later · Especificação: CC BY-SA 4.0* diff --git a/janus-facing-architecture.tok.md b/janus-facing-architecture.tok.md index ef4ef5c..a799b08 100644 --- a/janus-facing-architecture.tok.md +++ b/janus-facing-architecture.tok.md @@ -1,8 +1,8 @@ # JFA — nasin pi esun kulupu (lipu lili) -> **toki pi lipu ni:** lipu ni li lipu lili tan lipu suli. nasin NTARI "P2-002" li pana e ken tawa ona, tawa kulupu. sina wile e sona ale la, o lukin e lipu suli pi toki Inli: `janus-facing-architecture.md` (tan tenpo suno 2026-09-08). ilo sona li pali e lipu ni. kulupu li lukin ala e ona lon tenpo ni. nasin P2-002 kipisi 3.1 li wile e ni: kulupu o lukin e lipu ni. +> **toki pi lipu ni:** lipu ni li lipu lili tan lipu suli. nasin NTARI "P2-002" li pana e ken tawa ona, tawa kulupu. sina wile e sona ale la, o lukin e lipu suli pi toki Inli: `janus-facing-architecture.md` (tan tenpo suno 2026-10-08). ilo sona li pali e lipu ni. kulupu li lukin ala e ona lon tenpo ni. nasin P2-002 kipisi 3.1 li wile e ni: kulupu o lukin e lipu ni. > -> **Note:** This is a condensed community rendering produced under NTARI policy P2-002. The complete document is the English original `janus-facing-architecture.md` (snapshot 2026-09-08). Machine-assisted draft pending community review per P2-002 section 3.1. Core technical specifications remain in English per section 2.2. +> **Note:** This is a condensed community rendering produced under NTARI policy P2-002. The complete document is the English original `janus-facing-architecture.md` (snapshot 2026-10-08). Machine-assisted draft pending community review per P2-002 section 3.1. Core technical specifications remain in English per section 2.2. > > sina lukin e pakala lon toki ni la o pona e ona: o pana e "pull request" > tawa poki lipu NTARI, anu o toki tawa info@ntari.org. pana sina li pona tawa @@ -10,21 +10,25 @@ ## nimi pi lipu ni li seme -sewi Jana li jan sewi pi ma Loma. ona li lukin tawa nasin tu lon tenpo sama. jan ale pi esun li sama ona: jan li pali e ijo, li kama jo e ijo — lon tenpo sama. mi toki e ni: jan ale li **jan pali jo**. jan li jo ala e ijo la ona li jo e tenpo ona. tenpo li ijo pona. +sewi Jana li jan sewi pi ma Loma. ona li lukin tawa nasin tu lon tenpo sama. jan ale pi esun li sama ona: jan li pali e ijo, li kama jo e ijo — lon tenpo sama. mi toki e ni: jan ale li **jan pali jo**. jan li jo ala e ijo la ona li jo e tenpo ona. tenpo li ijo pona. jan li lon poka wan taso ala: sinpin tu li jan sama. lukin nanpa tu pi nimi li lukin lawa. jan sona Acemoglu en jan sona Robinson (2019) li toki e ni: ken pi jan li awen lon nasin lili taso. lon nasin ni, kulupu lawa li wawa, **en** kulupu jan li wawa sama. kulupu lawa li wawa mute la ona li lawa ike e jan. kulupu lawa li wawa ala la nasin ale li pakala. lipu li toki e lawa taso, li pali ala e lawa, la lawa li lon ala. ilo esun suli pi tenpo ni li sama kulupu lawa lili: ona li lawa, li awen e sona. taso ona li tawa kepeken tenpo lili, li tawa wawa. kulupu pi lukin lawa li tawa kepeken tenpo suli. ni li ike. -JFA li wile pona e ni tan insa: **kulupu pi pali nasin li kulupu pi lukin nasin**. pali tu ni li tawa jan ante lon tenpo ale, lon ilo sama, kepeken tenpo sama. ken pi weka tan kipisi li lawa e kipisi ni. +JFA li wile pona e ni tan insa. ken pi weka tan kipisi li lawa e kipisi ale. + +## ni li suli tan seme + +nasin ale pi lawa jan li jo e wawa tawa jan — ona li wile e ni anu wile ala e ni. ni li ike ala; lawa li wile e wawa. taso wawa li pona lon tenpo ni taso: ijo li lukin e ona, li ken pini e ike ona. lipu taso li ken ala ni. jan lon, pi wile lon, pi poka lon, li ken ni. tenpo ni la ilo suli li tawa kepeken tenpo lili; kulupu pi lukin lawa li tawa kepeken tenpo suli. lukin li kama lon tenpo pini la ona li lukin ala. JFA li toki e ni: **kulupu pi pali nasin li kulupu pi lukin nasin** — ilo sama, jan sama, tenpo sama. ## kipisi luka (5) JFA li jo e kipisi luka: -1. **kipisi ilo** (Substrate) — ilo ale. jan li jo e ona lon tomo ona. ilo li toki tawa esun kepeken nasin len; ona li wile ala e lupa open lon tomo. (nasin 11) -2. **kipisi sona** (Record) — sona pi ijo pini. ona li awen. -3. **kipisi pi toki awen** (Covenant) — jan li toki e ni tawa jan ante: "mi ike ala e sina." -4. **kipisi lawa** (Governance) — jan li kama kulupu, li pali e nasin. -5. **kipisi esun en sona** (Economy & Information) — esun ale. +1. **kipisi ilo** (Substrate) — ilo ale. jan li jo e ona lon tomo ona. ilo li toki tawa esun kepeken nasin len; ona li wile ala e lupa open lon tomo. (nasin 11) ilo li ken lukin e pali insa ona. tan ni, pali suli (pali pi mani anu pi sona awen) li lon ilo tu pi jan ante tu; ilo tu li toki ante la jan li lukin e ni, li pilin ala e wan. weka tan kipisi ni li pona lili: ilo insa wan li wile ala pali tawa sina la ilo insa ante li lon poka, li jo e toki esun sin. +2. **kipisi sona** (Record) — sona pi ijo pini. ona li awen. weka tan ona li ike mute mute. +3. **kipisi pi toki awen** (Covenant) — jan li toki e ni tawa jan ante: "mi ike ala e sina." weka li ike la jan mute li pana e wile ona. utala li lon la jan pi ilo suli li lawa e ona lon insa pi ilo ona. taso utala li tawa ilo ante, anu utala li lon jan en ilo suli ona, la jan lukin li lawa: **jan li ken ala lawa e utala pi ona sama.** jan pi utala li pana e sona pi jan lawa ni kin. +4. **kipisi lawa** (Governance) — jan li kama kulupu, li pali e nasin. jan li kama lon kulupu NTARI kepeken nasin tu: ona li lawa e ilo JFA pi kulupu ma, anu ona li jan pali jo lon ilo pi kulupu ma. weka li ike la jan mute li pana e wile ona. jan wan li ken ala weka e jan ante tan kulupu: kulupu ale li pana e wile ona kepeken nasin lipu, lon sona awen. +5. **kipisi esun en sona** (Economy & Information) — esun ale. weka tan ona li pona lili: jan li weka tan ilo esun la mani ona en sona ona li awen tawa ona. kipisi ale li jo e nasin tu wan (3): @@ -32,21 +36,23 @@ kipisi ale li jo e nasin tu wan (3): - **ilo insa** (orchestrator) — ni li wan e ma mute. - **nasin insa** (protocol) — nasin pi awen pona e sona. -ilo JFA ale li ilo pi jan ale (copyleft, AGPL). jan ale li ken kama jo e ona, li ken ante e ona, li ken pana e ona tawa jan ante. +ilo JFA ale li ilo pi jan ale (copyleft, AGPL-3.0-or-later). jan ale li ken kama jo e ona, li ken ante e ona, li ken pana e ona tawa jan ante. ## nasin nanpa wan **pali kulupu.** kulupu pi pali e esun li kulupu pi lukin e esun. jan li kama ala tu: jan lawa en jan pi lawa ala li lon ala. -**ken pi weka.** weka tan kipisi li pona la esun ante li lawa e ona. weka li ike la jan mute li pana e wile ona (toki pi ken). weka li ken ala la nasin ale li ken kama ante lon tenpo ale. +**ken pi weka.** weka tan kipisi li pona la esun ante li lawa e ona: kipisi ilo, en kipisi esun en sona. weka li ike la jan mute li pana e wile ona (toki pi ken): kipisi pi toki awen, en kipisi lawa. weka li ike mute mute la nasin ale li ken kama ante lon tenpo ale: kipisi sona. kipisi ale li toki e ken weka ona, tan ni: ken weka li lawa e nasin utala pi kipisi ni. **ilo lili.** nasin insa li lili. ona li kepeken ilo ante ala. jan ale li ken lukin e ona ale. -## sona pi ijo pini li awen nasin 6 +## sona pi ijo pini li awen lon jan 6 -ijo li kama pini la jan li awen e sona ona kepeken nasin 6: jan pali tu li awen (tu), jan pi ilo suli li awen (wan), jan lukin tu li awen (tu), **en** nanpa pi sona li tawa lipu suli pi jan ale (wan). lipu suli ni li lon ilo mute pi jan mute. +ijo li kama pini la jan 6 li awen e sona ona: jan pali tu (tu), jan pi ilo suli (wan), ilo insa (wan), jan lukin tu (tu). nanpa pi sona li tawa lipu suli pi jan ale kin. lipu suli ni li lon ilo mute pi jan mute; kulupu lawa li pana e mani tawa awen ona — tan ni, kulupu esun ala li pana e mani tawa sona pi kulupu ale. jan lukin li kama tan musi nanpa pi lipu suli: jan ale li ken lukin e musi ni, li ken sona e ni: musi li pona. esun pi kipisi ilo li pana e mani tawa jan lukin; jan pi ilo suli li pana ala. -jan li **weka ala** e sona. jan li ike la jan ante li pana e toki sin lon poka pi sona ike. sona ike li awen lon, taso toki sin li lon poka ona. ni li nasin pi pona e pilin. +jan li **weka ala** e sona. jan li ike la jan ante li pana e toki sin lon poka pi sona ike. sona ike li awen lon, taso toki sin li lon poka ona. ni li nasin pi pona e pilin. sona wan li weka la sona ante li awen. lipu suli li lon ilo pi kulupu ale la ona li ken awen lon tenpo pi weka pi jan pi ilo suli, pi weka pi lupa lukin. tan ni, toki pini li lon ala: jan li ken pana e toki sin lon tenpo ale, en toki sin li awen sama sona. + +kulupu tu li esun la ilo insa li kama jo e mani lili tan tawa. mani ni li awen (escrow) lon tenpo open. jan lukin li toki e ni: "tawa li pini" — tenpo ni la mani ale li tawa. toki pi ilo insa sama li nanpa ala tawa mani ona. tawa li pini ala lon tenpo wile la pana ale li tawa monsi. mani lili li kipisi tu: jan pali tu li pana e kipisi ona lon mani kulupu ona. mani li tawa ala kulupu ante. ilo suli wan li wile e jan lukin tu. ona li jo e jan lukin wan taso la ona o toki e ni: "mi kulupu ala" (unfederated). @@ -54,7 +60,7 @@ ilo suli wan li wile e jan lukin tu. ona li jo e jan lukin wan taso la ona o tok ijo li tawa nasin ni la ona li **JFA ala**. ona li ilo ante pi nimi sama. -1. mani li kama lon tenpo pi esun. nanpa wan li anpa, nanpa ante li sewi. nanpa tu li sama ala ala (0). +1. mani ale li lipu ni: "jan li wile pana" (IOU). mani li kama lon tenpo pi esun pi jan tu taso. nanpa wan li anpa, nanpa ante li sewi. nanpa tu li sama ala ala (0). nasin ante li lon ala: jan li pali ala e mani sin tan ala, ma ante li pana ala e mani, mani li kama ala suli tan tenpo. 2. jan li **pali** e mani. jan li **esun ala** e mani. mani ni li kama ala mani pi ma suli. 3. mani pi kulupu ale li mani ona taso. mani pi kulupu ni li kama ala mani pi kulupu ante. 4. ijo pona li awen lon tomo ona. **sona taso** li tawa ma ante. @@ -63,7 +69,7 @@ ijo li tawa nasin ni la ona li **JFA ala**. ona li ilo ante pi nimi sama. 7. lipu pi jan ale li jo ala e toki suli, li jo ala e nimi jan. ona li jo e nanpa, e kule pi ijo, e tenpo, e nasin tawa sona. 8. sona pi jan li **nanpa wan ala**. jan ante li lukin e **mute pi pana** lon nasin ale pi pana. 9. sona pi jan li toki e ni taso: "jan ni li ken esun kepeken pilin pona anu seme?" **mute** pi esun li kama tan nanpa wan pi kulupu ale. jan pi ilo suli li pana e nanpa ni. nanpa ni li kama ala tan sona pi jan. -10. esun li open kepeken **mani awen** (escrow): mani li lon, nanpa anpa li lon ala, jan li pana ala e pilin pona tawa jan esun ante. esun li kama nasin sin (mani pi kulupu) lon tenpo ni taso: jan pi ilo suli li kama sona pona, **en** jan ale pi kulupu li kama sona, **en** lipu pi ken tan kulupu lawa pi ma li tawa kipisi lawa. ma li wile ala e lipu ni la jan o pana e toki pi ni: "ma mi li wile ala." +10. esun li open kepeken **mani awen** (escrow): mani li lon, nanpa anpa li lon ala, jan li pana ala e pilin pona tawa jan esun ante. esun li kama nasin sin (mani pi kulupu) lon tenpo ni taso: jan pi ilo suli li kama sona pona, **en** jan ale pi kulupu li kama sona, **en** lipu pi ken tan kulupu lawa pi ma li tawa kipisi lawa. ma li wile ala e lipu ni la jan o pana e toki pi ni: "ma mi li wile ala." esun li kama nasin pi mani kulupu **ale** la jan ale pi esun ni o toki e wile ona (toki pi ken). 11. ilo wan taso li lon ala. jan li weka e ilo wan la nasin ale li **awen pali**. 12. mani en sona pi jan li awen lon tenpo pi weka pi lupa lukin. sona pi kulupu li awen lon tenpo pi weka pi jan pi ilo suli. @@ -79,6 +85,12 @@ lipu ni li lipu **suli** pi nasin JFA. kulupu NTARI (Network Theory Applied Rese Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2019). *The Narrow Corridor: States, Societies, and the Fate of Liberty*. Penguin Press. +Greco, T. H. (2009). *The End of Money and the Future of Civilization*. Chelsea Green Publishing. + +Knapp, G. F. (1924). *The State Theory of Money*. Macmillan. (Original work published 1905) + +Moore, B. J. (1988). *Horizontalists and Verticalists: The Macroeconomics of Credit Money*. Cambridge University Press. + Network Theory Applied Research Institute. (2025a). *Addressing democratic information velocity* (P1-002). https://www.ntari.org/post/ntari-whitepaper-addressing-democratic-information-velocity Network Theory Applied Research Institute. (2025b). *The material culture of democratic deliberation*. https://www.ntari.org/post/the-material-culture-of-democratic-deliberation @@ -88,3 +100,5 @@ Toffler, A. (1980). *The Third Wave*. William Morrow. --- *Network Theory Applied Research Institute, Inc. — 501(c)(3) — EIN 92-3047136 — info@ntari.org* + +*Software: AGPL-3.0-or-later · Specification: CC BY-SA 4.0* diff --git a/janus-facing-architecture.zh.md b/janus-facing-architecture.zh.md index 11f2c25..320a6fd 100644 --- a/janus-facing-architecture.zh.md +++ b/janus-facing-architecture.zh.md @@ -1,4 +1,4 @@ -> 社区翻译（草稿）——NTARI 政策 P2-002《全球多语种广播政策》。来源：janus-facing-architecture.md（英文原件，2026-09-08 快照）。机器辅助的社区草稿，按 P2-002 §3.1 尚待区域维护者审校。核心技术规范按 §2.2 保留英文。 +> 社区翻译（草稿）——NTARI 政策 P2-002《全球多语种广播政策》。来源：janus-facing-architecture.md（英文原件，2026-10-08 快照）。机器辅助的社区草稿，按 P2-002 §3.1 尚待区域维护者审校。核心技术规范按 §2.2 保留英文。 > > 发现译文有误？您的更正与其他贡献同样受欢迎、同样宝贵：请 fork NTARI 项目仓库并提交 > pull request，或写信至 info@ntari.org。 @@ -7,23 +7,29 @@ ## 引言 -双面架构——以那位同时朝两个方向观看的罗马神命名，正如每一个经济参与者都同时面对生产与消费的要求——使社区得以应对产消一体（prosumership）的经济现实。经济中的每一位成员不只是消费者，而是产消者（Toffler, 1980），即使所能提供的只有时间，也同时在生产某种价值。它还提供了一个转变发行模式的选项：从外生的法定货币（由社区之外的权威发行）转为内生的互助信用（由成员在彼此交易时相互发行）。 +经济中的每一位成员都是**产消者**——不只是消费者，同时也是某种价值的生产者，即使所能提供的只有时间（Toffler, 1980）。没有人只站在交易的一侧；两副面孔是同一个人。 + +双面架构（Janus Facing Architecture）以那位同时朝两个方向观看的罗马神命名，因为这正是每一位产消者所做的：每个人都同时面对生产与消费的要求。它使社区得以应对产消一体（prosumership）的经济现实，并提供了一个转变发行模式的选项：从外生的法定货币——由社区之外的权威发行（Knapp, 1924）——转为内生的互助信用，由成员在彼此交易时相互发行（Moore, 1988; Greco, 2009）。 这个名字的第二面是政治性的。Acemoglu 与 Robinson（2019）指出，自由仅能存续于一条狭窄的走廊之内：在那里，一个有能力的国家——利维坦——被一个同样有能力制约它的社会所匹配。走廊之外，利维坦呈现其他形态：缺席，于是协调失败；专断，于是协调者支配被协调者；纸面上的，于是制衡见于文字而不见于实效。留在走廊之内要求他们所称的红皇后效应：国家与社会并肩奔跑，各自因对方增长而增长自身能力。每一个经济平台都是一个微缩的利维坦——它协调、执行并记录——而当今占主导地位的平台在构造上即是专断的：它们以网络的速度演进，而本应制约它们的制度却以开会的速度移动。 -NTARI 的研究把这一失败定位在基础设施本身。审议系统是物质文化：一个平台的架构使"谁可以知道、谁可以决定"的理论具体化，而当前主流的广播式架构把参与者当作被动的接收方（NTARI, 2025b）。由此产生的速度落差是结构性的：信息以网络速度流动，而民主的综合仍被锁定在由邮政时钟同步的选举周期上（NTARI, 2025a）。JFA 的构造意在从内部弥合这一落差：进行协调的社区就是进行制约的社区，两种能力在同一软件中以同一速度持续互换，并逐层由"离开的成本"加以约束。它是以代码上镣铐的利维坦。 +NTARI 的研究把这一失败定位在基础设施本身。审议系统是物质文化：一个平台的架构使"谁可以知道、谁可以决定"的理论具体化，而当前主流的广播式架构把参与者当作被动的接收方（NTARI, 2025b）。由此产生的速度落差是结构性的：信息以网络速度流动，而民主的综合仍被锁定在由邮政时钟同步的选举周期上（NTARI, 2025a）。JFA 的构造意在从内部弥合这一落差，并逐层由"离开的成本"加以约束。它是以代码上镣铐的利维坦。 双面架构（JFA）由五个功能层组成——基质层（Substrate）、记录层（Record）、约定层（Covenant）、治理层（Governance）、以及经济与信息层（Economy & Information，E&I）——每一层以三个层级实现：前端，供产消者协作；编排器，提供跨地理社区的重叠协调的后端；以及底层协议，即在各层级之间安全处理数据的模式。 -JFA 软件的设计以 copyleft 环境发布与管理，通常采用 GNU Affero 通用公共许可证，从而使新的前端、联邦、协议与架构得以在全球市场中演进，形成自由软件的共有物。 +JFA 软件的设计以 copyleft 环境发布与管理，通常采用 GNU Affero 通用公共许可证第 3 版或更高版本（AGPL-3.0-or-later），从而使新的前端、联邦、协议与架构得以在全球市场中演进，形成自由软件的共有物。 本文件为正式文件，由 Network Theory Applied Research Institute, Inc. 托管。先前的文本保存于 [Historical Docs](Historical%20Docs/)；自其承继的概念记载于[概念甄别记录](jfa-concept-triage-2026-08-24.md)；尚未解决者则列名于 [OPEN-QUESTIONS.md](OPEN-QUESTIONS.md)。 +## 为何这很重要 + +每一个协调人群的系统都在对人行使权力，无论它是否有此意图。这并非缺陷；协调本身就需要权力。但权力只有在受到制约时才保持健康——不是纸面上的制约，而是有真实利害、离得足够近、能够采取行动的真实的人。如今大多数平台以网络的速度移动，而为追究它们而建立的一切却以开会的速度移动；迟到的制约根本不是制约。JFA 的回答是不再把协调与问责当作两套系统：同一软件、同一群人、同一速度。 + ## 原则 **共担责任。** 协调经济的社区就是制约该协调的社区。两项职能持续互换——绝不分裂为统治者与被统治者。 -**制度性约束。** 每一层都由离开它的成本加以约束：离开成本低的地方，由竞争约束；离开成本高的地方，成员投票；离开不可能的地方，决定始终可被挑战。 +**制度性约束。** 每一层都由离开它的成本加以约束——成员一走了之会失去什么，社区把人逐出又会失去什么。离开成本低的地方，由竞争约束：基质层与经济与信息层。离开成本高的地方，成员投票：约定层与治理层。离开是灾难性的地方，决定始终可被挑战：记录层。每一层都在下文说明自身的成本，因为正是这一成本决定了该层的纷争如何了结。 **精简且可审计的代码。** 协议软件保持小型，除其语言的标准库外不依赖任何其他依赖，并且可被整体审计。 @@ -31,29 +37,37 @@ JFA 软件的设计以 copyleft 环境发布与管理，通常采用 GNU Affero 这是一切发生之处的硬件，由 CPU、GPU、打印机、存储与传感器的产消者所拥有。 +在这里离开的成本很低，承运者的拒绝让产消者失去的不过是一条连接。拒绝承运你算力的编排器并没有夺走你的硬件、你的余额或你的历史，而另一个编排器只隔着一份已发布的报价。因此这一层的纷争不作裁断：一次承运若在其承诺窗口内未获见证证明，便径自回退，无人对其作出裁决；而一个过于随意地拒绝或失败的承运者，会被更优的报价挤出，而不是成为申诉的对象。 + ### 协议层级 在一个分布式的算力/存储市场中交换指令与订单，该市场运行于家庭、办公室与仓储中的消费级计算机，以及经再利用的工业设备之上。 节点通过加密覆盖网络（overlay）与出向轮询（outbound polling）加入该市场，无需开放入向端口，也无需静态地址；住宅宽带提供商交付的原样连接即已足够。第 11 条正依赖于此：若基质只能运行在提供商允许入向服务之处，那么每一家提供商都会成为一个咽喉要道。 +基质的工作保证完整性，而不保证机密性：主机可以读取其节点所计算的内容。凡结果用于结算支出或进入记录的工作，都在至少两台相互独立的主机上运行，它们之间的分歧会被评级，绝不被径直采信。 + ### 编排器层级 -产消者的联邦化算力，在地理上创造更多选择。 +产消者的联邦化算力，在地理上创造更多选择。编排器向基质市场发布运输报价，每份报价载明一笔费用、一项交付承诺和一把公钥；任何平台都可以选择任何可达的编排器，因此占主导地位的承运者会被压价取代，而不是受监管。运输是交付，不是执行：编排器把已签名的支出送达见证者集合并带回见证证明，绝不依赖它来判定一笔交换是否发生，且其运输可以有损、可以基于重试。 ### 前端层级 -用于产消算力与存储的 E&I 界面。 +用于产消算力与存储的经济与信息界面。 ## 记录层 -基质层的一项有偿职能，为公众记录并提供 E&I 层与约定层之间的对话。 +基质层的一项有偿职能，为公众记录并提供经济与信息层与约定层之间的对话。 + +已发生之事的记录由六方保存：交换的两名产消者、运营者、编排器与两名见证者，各自保存一份自己的记录。哈希值还被提交至一条单一的公共链，分布于基质之上——这是给所有自己不保存任何记录之人的记录。经编排器承运的每一笔交换，其承诺都被复制到该链上，并存储在由治理层托管组织出资的基质上，于是把各社区彼此联结起来的那份记录，不由其中任何一个社区付费。该链仅可追加：伤害通过标注得到宽免，绝不通过删除。一个平台必须至少有两名独立见证者；少于此数，部署必须自我标注为"非联邦"（unfederated）。见证者由一次以公共链为种子的抽签指派，任何人都可以核验这一抽签；其报酬由基质市场支付，绝不由其所监督的运营者支付。 -已发生之事的记录以六种方式保存。交易的每一方各自保存记录；运营者保存自己的；两名见证者各自保存；哈希值则被提交至一条单一的公共链，分布于基质之上——这是给所有既非交易方、亦非见证者、亦非运营者之人的记录。该链仅可追加：伤害通过标注得到宽免，绝不通过删除。一个平台必须至少有两名独立见证者；少于此数，部署必须自我标注为"非联邦"（unfederated）。 +没有人能被从记录中删除，而离开记录是灾难性的。已提交之事绝不会被抹去，但没有任何一份副本就是记录本身，每份副本只在被保存期间存续：编排器的副本随最后一次已付费的承运而存续；见证者的副本在其存储获得支付期间存续；产消者与运营者自己的副本直到他们不再保存为止；链上的副本则在其存储获得资助期间存续。记录在尚存的副本中存续；链由基质而非运营者存储，因此它可以比运营者、前端与纷争都活得更久，而它带过每一位保存者之后的，是承诺这一事实，而非内容。正因为没有任何东西能从记录中删除，这里的任何认定都永远不是终局：有争议的条目以标注作答，而标注与它所回应的条目同样永久。 + +跨社区交换仍然是两笔主权支出。结算它的引用还一并承载编排器的运输费：该费用在交易发起时与交易一同托管（escrow），并由同一引用释放。释放是联动的、全有或全无的——若交付未在报价的承诺窗口内获得见证证明，所有支出一并回退——且编排器自己的见证证明不计入释放其自身费用的门槛。该费用由其交易被承运的两名产消者的本地账本分摊，各自以本社区的单位支付自己的一份；没有任何东西跨越社区边界。由此赚得的信用由同样的六方保存，以密钥引用。交付仅由见证者予以见证；运营者保存自己关于一次承运的记录，但绝不对其作见证证明。 ### 协议层级 -捕获、归类并哈希堆栈内的每一次传输，以便通过约定层建立声誉，并通过 E&I 奠定交换媒介的基础。 +捕获、归类并哈希堆栈内的每一次传输，以便通过约定层建立声誉，并通过经济与信息奠定交换媒介的基础。 ### 编排器层级 @@ -61,35 +75,41 @@ JFA 软件的设计以 copyleft 环境发布与管理，通常采用 GNU Affero ### 前端层级 -由产消者在 E&I 的基质层上提供的有偿算力/记录服务。 +在基质范围内买卖记录存储，使保存记录的产消者获得报酬。 ## 约定层 一份以代码执行的社会契约，为产消者的互动提供有弹性的预期。 +在这里离开的成本很高。被平台封禁的产消者仍保有其在该平台赢得的每一次评级的记录——六方都保存着它——但这份记录所承载的地位默认并不随行：在下一个平台上，各评级层级上交换的计数要靠一笔笔经见证的交换重新累积。正是这一代价，使封禁必须立足于经裁断的证据，而非运营者的一面之词。当出现明显的违约情形时，由平台运营者在其自身产消者之间裁断；跨平台的争议，以及产消者与其所在平台运营者之间的争议，在见证者层裁断——没有任何运营者可以裁断自己身为一方的争议。无论裁断发生在何处，裁断的各方都对裁断者作出评价——在平台内部是运营者，其余情形是见证者——于是裁判们就站在他们所执行的声誉系统之内。 + +正因离开成本高，成员在这里投票：约定联邦就约定（基于莱韦森的交易评估量表，Leveson-Based Trade Assessment Scale，LBTAS）及其 API 与编排的概念性和程序性变更进行表决，并委托开展关于所选约定对其用户影响的正式研究。 + ### 协议层级 一项简单的评估，以可执行代码写成，供产消者在整个堆栈中相互评价其互动。 ### 编排器层级 -一个 API，自基质层的产消者出发，向堆栈的各 E&I 市场提供符合规范的评估。当出现明显的违约情形时，由平台运营者在其自身产消者之间裁断；跨平台的争议则在见证者层裁断。裁断者由所涉双方的产消者或运营者就其行为予以评价。 +一个 API，自基质层的产消者出发，向堆栈的各经济与信息市场提供符合规范的评估。 ### 前端层级 -提供该 API 的 E&I 界面。 +提供该 API 的经济与信息界面。 ## 治理层 这是人类聚集起来、对堆栈进行协作行动的所在与方式。 +在这里离开的成本很高，而这也是唯一一个除名会触及软件本身的层：被研究所除名的成员，将在一段有限的期限内失去那份塑造所有其他人所运行之物的投票权。因此除名绝不是运营者的决定——它被提交给治理联邦，由其成员依照章程投票决定，并载入记录。 + ### 协议层级 非营利的 copyleft 软件托管组织。 ### 编排器层级 -Network Theory Applied Research Institute 的成员资格，通过运营一个联邦化的 JFA 软件实例取得。 +Network Theory Applied Research Institute 的成员资格，通过运营一个联邦化的 JFA 软件实例，或作为产消者参与一个联邦化平台取得。 ### 前端层级 @@ -97,25 +117,27 @@ Network Theory Applied Research Institute 的成员资格，通过运营一个 ## 经济与信息层 -E&I 层托管于基质之上，与记录层联合供稿，并促成对约定的遵循。 +经济与信息层托管于基质之上，与记录层联合供稿，并促成对约定的遵循。 + +在这里离开的成本因构造而低。运营者可以把产消者封禁于其平台之外，却不能把他们与其在那里建立的东西隔绝：持仓与历史在任何前端消亡后仍然存续，于是被封禁者带着完好的记录离开，其余额依旧有人欠付。封禁是失去一个市场，而不是失去地位——而一个以条款或信用上限把产消者逼走的运营者，输掉的是生意，而不是赢得了争论。 ### 协议层级 -每一个经济或信息平台都有一套为其所进行的交换而设计的协议（例如农业、某个游戏，或研究引用）。 +每一个经济或信息平台都有一套为其所进行的交换而设计的协议（例如农业、某个游戏，或研究引用）。每套协议都假定任何基质主机都能读取其所计算的内容。 ### 编排器层级 -E&I 必须运行于可撤销的硬件之上，该硬件由基质层取得并记录。 +经济与信息必须运行于可撤销的硬件之上，该硬件由基质层取得并记录。平台无需自有编排器：它从基质市场中选择一个，并从交易中支付运输费用。 ### 前端层级 -E&I 平台的前端设计必须可由用户自行定制。 +经济与信息平台的前端设计必须可由用户自行定制。 ## 不可逾越的界线 跨越其中任何一条的构建，不是一个更小的 JFA；它是披着这个名字的另一种软件。 -1. 货币在交换发生的那一刻被创造——一方余额下降，一方上升，总和永远为零。 +1. 每一笔信用都是一张借据（IOU），在两名成员交易的那一刻被创造——一方余额下降，一方上升，总和永远为零。这是货币得以产生的唯一方式：没有任何东西被铸造，没有任何东西从外部发行，也没有任何东西作为利息累积。 2. 信用只能赢取，绝不可购买，且绝不可兑换为法定货币。 3. 每个社区的货币是主权的——没有共用单位，社区之间不作换算。 4. 价值留在本地；只有真相跨越。 @@ -124,7 +146,7 @@ E&I 平台的前端设计必须可由用户自行定制。 7. 共享记录中没有叙述、没有身份——只有哈希值、类型、时间戳与引用。 8. 声誉绝不是单一数字——他人所见的是各评级层级上交换的计数。 9. 声誉决定一名成员是否基于信任进行交易；由运营者设定、且绝不由声誉推导的社区统一上限，决定交易多少。 -10. 一次部署以托管（escrow）开始——有担保、无负余额、交易对手之间不授予信用——并且只有在以下各项完成之后，才转入混合式或完全的互助信用系统：运营者已建立起相应能力、产消者网络已获通知，且提供互助信用服务的当地授权已发布至治理层——或者，当该司法辖区并不要求任何授权时，改为在该处发布一项确认此点的认定。 +10. 一次部署以托管（escrow）开始——有担保、无负余额、交易对手之间不授予信用——并且只有在以下各项完成之后，才转入混合式或完全的互助信用系统：运营者已建立起相应能力、产消者网络已获通知，且提供互助信用服务的当地授权已发布至治理层——或者，当该司法辖区并不要求任何授权时，改为在该处发布一项确认此点的认定——且向完全互助信用的转换已获该部署产消者的批准。 11. 不存在任何单一的主机、账户或供应商，其被移除即可使网络停摆。 12. 一名成员的持仓与历史在任何前端消亡后仍然存续；一个社区的记录在任何运营者消亡后仍然存续。 @@ -132,6 +154,12 @@ E&I 平台的前端设计必须可由用户自行定制。 Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2019). *The Narrow Corridor: States, Societies, and the Fate of Liberty*. Penguin Press. +Greco, T. H. (2009). *The End of Money and the Future of Civilization*. Chelsea Green Publishing. + +Knapp, G. F. (1924). *The State Theory of Money*. Macmillan. （原著出版于 1905 年） + +Moore, B. J. (1988). *Horizontalists and Verticalists: The Macroeconomics of Credit Money*. Cambridge University Press. + Network Theory Applied Research Institute. (2025a, 十月). *Addressing democratic information velocity* (P1-002). https://www.ntari.org/post/ntari-whitepaper-addressing-democratic-information-velocity Network Theory Applied Research Institute. (2025b, 六月). *The material culture of democratic deliberation*. https://www.ntari.org/post/the-material-culture-of-democratic-deliberation @@ -141,3 +169,5 @@ Toffler, A. (1980). *The Third Wave*. William Morrow. --- *Network Theory Applied Research Institute, Inc. — 501(c)(3) — EIN 92-3047136 — info@ntari.org* + +*软件：AGPL-3.0-or-later · 规范：CC BY-SA 4.0*