Skip to content
Open
Show file tree
Hide file tree
Changes from all commits
Commits
File filter

Filter by extension

Filter by extension

Conversations
Failed to load comments.
Loading
Jump to
Jump to file
Failed to load files.
Loading
Diff view
Diff view
70 changes: 50 additions & 20 deletions janus-facing-architecture.ar.md

Large diffs are not rendered by default.

70 changes: 50 additions & 20 deletions janus-facing-architecture.es.md

Large diffs are not rendered by default.

70 changes: 50 additions & 20 deletions janus-facing-architecture.fr.md

Large diffs are not rendered by default.

70 changes: 50 additions & 20 deletions janus-facing-architecture.hi.md

Large diffs are not rendered by default.

70 changes: 50 additions & 20 deletions janus-facing-architecture.pt.md

Large diffs are not rendered by default.

46 changes: 30 additions & 16 deletions janus-facing-architecture.tok.md
Original file line number Diff line number Diff line change
@@ -1,60 +1,66 @@
# JFA — nasin pi esun kulupu (lipu lili)

> **toki pi lipu ni:** lipu ni li lipu lili tan lipu suli. nasin NTARI "P2-002" li pana e ken tawa ona, tawa kulupu. sina wile e sona ale la, o lukin e lipu suli pi toki Inli: `janus-facing-architecture.md` (tan tenpo suno 2026-09-08). ilo sona li pali e lipu ni. kulupu li lukin ala e ona lon tenpo ni. nasin P2-002 kipisi 3.1 li wile e ni: kulupu o lukin e lipu ni.
> **toki pi lipu ni:** lipu ni li lipu lili tan lipu suli. nasin NTARI "P2-002" li pana e ken tawa ona, tawa kulupu. sina wile e sona ale la, o lukin e lipu suli pi toki Inli: `janus-facing-architecture.md` (tan tenpo suno 2026-10-08). ilo sona li pali e lipu ni. kulupu li lukin ala e ona lon tenpo ni. nasin P2-002 kipisi 3.1 li wile e ni: kulupu o lukin e lipu ni.
>
> **Note:** This is a condensed community rendering produced under NTARI policy P2-002. The complete document is the English original `janus-facing-architecture.md` (snapshot 2026-09-08). Machine-assisted draft pending community review per P2-002 section 3.1. Core technical specifications remain in English per section 2.2.
> **Note:** This is a condensed community rendering produced under NTARI policy P2-002. The complete document is the English original `janus-facing-architecture.md` (snapshot 2026-10-08). Machine-assisted draft pending community review per P2-002 section 3.1. Core technical specifications remain in English per section 2.2.
>
> sina lukin e pakala lon toki ni la o pona e ona: o pana e "pull request"
> tawa poki lipu NTARI, anu o toki tawa info@ntari.org. pana sina li pona tawa
> mi mute.

## nimi pi lipu ni li seme

sewi Jana li jan sewi pi ma Loma. ona li lukin tawa nasin tu lon tenpo sama. jan ale pi esun li sama ona: jan li pali e ijo, li kama jo e ijo — lon tenpo sama. mi toki e ni: jan ale li **jan pali jo**. jan li jo ala e ijo la ona li jo e tenpo ona. tenpo li ijo pona.
sewi Jana li jan sewi pi ma Loma. ona li lukin tawa nasin tu lon tenpo sama. jan ale pi esun li sama ona: jan li pali e ijo, li kama jo e ijo — lon tenpo sama. mi toki e ni: jan ale li **jan pali jo**. jan li jo ala e ijo la ona li jo e tenpo ona. tenpo li ijo pona. jan li lon poka wan taso ala: sinpin tu li jan sama.

lukin nanpa tu pi nimi li lukin lawa. jan sona Acemoglu en jan sona Robinson (2019) li toki e ni: ken pi jan li awen lon nasin lili taso. lon nasin ni, kulupu lawa li wawa, **en** kulupu jan li wawa sama. kulupu lawa li wawa mute la ona li lawa ike e jan. kulupu lawa li wawa ala la nasin ale li pakala. lipu li toki e lawa taso, li pali ala e lawa, la lawa li lon ala. ilo esun suli pi tenpo ni li sama kulupu lawa lili: ona li lawa, li awen e sona. taso ona li tawa kepeken tenpo lili, li tawa wawa. kulupu pi lukin lawa li tawa kepeken tenpo suli. ni li ike.

JFA li wile pona e ni tan insa: **kulupu pi pali nasin li kulupu pi lukin nasin**. pali tu ni li tawa jan ante lon tenpo ale, lon ilo sama, kepeken tenpo sama. ken pi weka tan kipisi li lawa e kipisi ni.
JFA li wile pona e ni tan insa. ken pi weka tan kipisi li lawa e kipisi ale.

## ni li suli tan seme

nasin ale pi lawa jan li jo e wawa tawa jan — ona li wile e ni anu wile ala e ni. ni li ike ala; lawa li wile e wawa. taso wawa li pona lon tenpo ni taso: ijo li lukin e ona, li ken pini e ike ona. lipu taso li ken ala ni. jan lon, pi wile lon, pi poka lon, li ken ni. tenpo ni la ilo suli li tawa kepeken tenpo lili; kulupu pi lukin lawa li tawa kepeken tenpo suli. lukin li kama lon tenpo pini la ona li lukin ala. JFA li toki e ni: **kulupu pi pali nasin li kulupu pi lukin nasin** — ilo sama, jan sama, tenpo sama.

## kipisi luka (5)

JFA li jo e kipisi luka:

1. **kipisi ilo** (Substrate) — ilo ale. jan li jo e ona lon tomo ona. ilo li toki tawa esun kepeken nasin len; ona li wile ala e lupa open lon tomo. (nasin 11)
2. **kipisi sona** (Record) — sona pi ijo pini. ona li awen.
3. **kipisi pi toki awen** (Covenant) — jan li toki e ni tawa jan ante: "mi ike ala e sina."
4. **kipisi lawa** (Governance) — jan li kama kulupu, li pali e nasin.
5. **kipisi esun en sona** (Economy & Information) — esun ale.
1. **kipisi ilo** (Substrate) — ilo ale. jan li jo e ona lon tomo ona. ilo li toki tawa esun kepeken nasin len; ona li wile ala e lupa open lon tomo. (nasin 11) ilo li ken lukin e pali insa ona. tan ni, pali suli (pali pi mani anu pi sona awen) li lon ilo tu pi jan ante tu; ilo tu li toki ante la jan li lukin e ni, li pilin ala e wan. weka tan kipisi ni li pona lili: ilo insa wan li wile ala pali tawa sina la ilo insa ante li lon poka, li jo e toki esun sin.
2. **kipisi sona** (Record) — sona pi ijo pini. ona li awen. weka tan ona li ike mute mute.
3. **kipisi pi toki awen** (Covenant) — jan li toki e ni tawa jan ante: "mi ike ala e sina." weka li ike la jan mute li pana e wile ona. utala li lon la jan pi ilo suli li lawa e ona lon insa pi ilo ona. taso utala li tawa ilo ante, anu utala li lon jan en ilo suli ona, la jan lukin li lawa: **jan li ken ala lawa e utala pi ona sama.** jan pi utala li pana e sona pi jan lawa ni kin.
4. **kipisi lawa** (Governance) — jan li kama kulupu, li pali e nasin. jan li kama lon kulupu NTARI kepeken nasin tu: ona li lawa e ilo JFA pi kulupu ma, anu ona li jan pali jo lon ilo pi kulupu ma. weka li ike la jan mute li pana e wile ona. jan wan li ken ala weka e jan ante tan kulupu: kulupu ale li pana e wile ona kepeken nasin lipu, lon sona awen.
5. **kipisi esun en sona** (Economy & Information) — esun ale. weka tan ona li pona lili: jan li weka tan ilo esun la mani ona en sona ona li awen tawa ona.

kipisi ale li jo e nasin tu wan (3):

- **lupa lukin** (frontend) — jan li lukin e ni, li pali kepeken ni.
- **ilo insa** (orchestrator) — ni li wan e ma mute.
- **nasin insa** (protocol) — nasin pi awen pona e sona.

ilo JFA ale li ilo pi jan ale (copyleft, AGPL). jan ale li ken kama jo e ona, li ken ante e ona, li ken pana e ona tawa jan ante.
ilo JFA ale li ilo pi jan ale (copyleft, AGPL-3.0-or-later). jan ale li ken kama jo e ona, li ken ante e ona, li ken pana e ona tawa jan ante.

## nasin nanpa wan

**pali kulupu.** kulupu pi pali e esun li kulupu pi lukin e esun. jan li kama ala tu: jan lawa en jan pi lawa ala li lon ala.

**ken pi weka.** weka tan kipisi li pona la esun ante li lawa e ona. weka li ike la jan mute li pana e wile ona (toki pi ken). weka li ken ala la nasin ale li ken kama ante lon tenpo ale.
**ken pi weka.** weka tan kipisi li pona la esun ante li lawa e ona: kipisi ilo, en kipisi esun en sona. weka li ike la jan mute li pana e wile ona (toki pi ken): kipisi pi toki awen, en kipisi lawa. weka li ike mute mute la nasin ale li ken kama ante lon tenpo ale: kipisi sona. kipisi ale li toki e ken weka ona, tan ni: ken weka li lawa e nasin utala pi kipisi ni.

**ilo lili.** nasin insa li lili. ona li kepeken ilo ante ala. jan ale li ken lukin e ona ale.

## sona pi ijo pini li awen nasin 6
## sona pi ijo pini li awen lon jan 6

ijo li kama pini la jan li awen e sona ona kepeken nasin 6: jan pali tu li awen (tu), jan pi ilo suli li awen (wan), jan lukin tu li awen (tu), **en** nanpa pi sona li tawa lipu suli pi jan ale (wan). lipu suli ni li lon ilo mute pi jan mute.
ijo li kama pini la jan 6 li awen e sona ona: jan pali tu (tu), jan pi ilo suli (wan), ilo insa (wan), jan lukin tu (tu). nanpa pi sona li tawa lipu suli pi jan ale kin. lipu suli ni li lon ilo mute pi jan mute; kulupu lawa li pana e mani tawa awen ona — tan ni, kulupu esun ala li pana e mani tawa sona pi kulupu ale. jan lukin li kama tan musi nanpa pi lipu suli: jan ale li ken lukin e musi ni, li ken sona e ni: musi li pona. esun pi kipisi ilo li pana e mani tawa jan lukin; jan pi ilo suli li pana ala.

jan li **weka ala** e sona. jan li ike la jan ante li pana e toki sin lon poka pi sona ike. sona ike li awen lon, taso toki sin li lon poka ona. ni li nasin pi pona e pilin.
jan li **weka ala** e sona. jan li ike la jan ante li pana e toki sin lon poka pi sona ike. sona ike li awen lon, taso toki sin li lon poka ona. ni li nasin pi pona e pilin. sona wan li weka la sona ante li awen. lipu suli li lon ilo pi kulupu ale la ona li ken awen lon tenpo pi weka pi jan pi ilo suli, pi weka pi lupa lukin. tan ni, toki pini li lon ala: jan li ken pana e toki sin lon tenpo ale, en toki sin li awen sama sona.

kulupu tu li esun la ilo insa li kama jo e mani lili tan tawa. mani ni li awen (escrow) lon tenpo open. jan lukin li toki e ni: "tawa li pini" — tenpo ni la mani ale li tawa. toki pi ilo insa sama li nanpa ala tawa mani ona. tawa li pini ala lon tenpo wile la pana ale li tawa monsi. mani lili li kipisi tu: jan pali tu li pana e kipisi ona lon mani kulupu ona. mani li tawa ala kulupu ante.

ilo suli wan li wile e jan lukin tu. ona li jo e jan lukin wan taso la ona o toki e ni: "mi kulupu ala" (unfederated).

## nasin 12 pi ken ala

ijo li tawa nasin ni la ona li **JFA ala**. ona li ilo ante pi nimi sama.

1. mani li kama lon tenpo pi esun. nanpa wan li anpa, nanpa ante li sewi. nanpa tu li sama ala ala (0).
1. mani ale li lipu ni: "jan li wile pana" (IOU). mani li kama lon tenpo pi esun pi jan tu taso. nanpa wan li anpa, nanpa ante li sewi. nanpa tu li sama ala ala (0). nasin ante li lon ala: jan li pali ala e mani sin tan ala, ma ante li pana ala e mani, mani li kama ala suli tan tenpo.
2. jan li **pali** e mani. jan li **esun ala** e mani. mani ni li kama ala mani pi ma suli.
3. mani pi kulupu ale li mani ona taso. mani pi kulupu ni li kama ala mani pi kulupu ante.
4. ijo pona li awen lon tomo ona. **sona taso** li tawa ma ante.
Expand All @@ -63,7 +69,7 @@ ijo li tawa nasin ni la ona li **JFA ala**. ona li ilo ante pi nimi sama.
7. lipu pi jan ale li jo ala e toki suli, li jo ala e nimi jan. ona li jo e nanpa, e kule pi ijo, e tenpo, e nasin tawa sona.
8. sona pi jan li **nanpa wan ala**. jan ante li lukin e **mute pi pana** lon nasin ale pi pana.
9. sona pi jan li toki e ni taso: "jan ni li ken esun kepeken pilin pona anu seme?" **mute** pi esun li kama tan nanpa wan pi kulupu ale. jan pi ilo suli li pana e nanpa ni. nanpa ni li kama ala tan sona pi jan.
10. esun li open kepeken **mani awen** (escrow): mani li lon, nanpa anpa li lon ala, jan li pana ala e pilin pona tawa jan esun ante. esun li kama nasin sin (mani pi kulupu) lon tenpo ni taso: jan pi ilo suli li kama sona pona, **en** jan ale pi kulupu li kama sona, **en** lipu pi ken tan kulupu lawa pi ma li tawa kipisi lawa. ma li wile ala e lipu ni la jan o pana e toki pi ni: "ma mi li wile ala."
10. esun li open kepeken **mani awen** (escrow): mani li lon, nanpa anpa li lon ala, jan li pana ala e pilin pona tawa jan esun ante. esun li kama nasin sin (mani pi kulupu) lon tenpo ni taso: jan pi ilo suli li kama sona pona, **en** jan ale pi kulupu li kama sona, **en** lipu pi ken tan kulupu lawa pi ma li tawa kipisi lawa. ma li wile ala e lipu ni la jan o pana e toki pi ni: "ma mi li wile ala." esun li kama nasin pi mani kulupu **ale** la jan ale pi esun ni o toki e wile ona (toki pi ken).
11. ilo wan taso li lon ala. jan li weka e ilo wan la nasin ale li **awen pali**.
12. mani en sona pi jan li awen lon tenpo pi weka pi lupa lukin. sona pi kulupu li awen lon tenpo pi weka pi jan pi ilo suli.

Expand All @@ -79,6 +85,12 @@ lipu ni li lipu **suli** pi nasin JFA. kulupu NTARI (Network Theory Applied Rese

Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2019). *The Narrow Corridor: States, Societies, and the Fate of Liberty*. Penguin Press.

Greco, T. H. (2009). *The End of Money and the Future of Civilization*. Chelsea Green Publishing.

Knapp, G. F. (1924). *The State Theory of Money*. Macmillan. (Original work published 1905)

Moore, B. J. (1988). *Horizontalists and Verticalists: The Macroeconomics of Credit Money*. Cambridge University Press.

Network Theory Applied Research Institute. (2025a). *Addressing democratic information velocity* (P1-002). https://www.ntari.org/post/ntari-whitepaper-addressing-democratic-information-velocity

Network Theory Applied Research Institute. (2025b). *The material culture of democratic deliberation*. https://www.ntari.org/post/the-material-culture-of-democratic-deliberation
Expand All @@ -88,3 +100,5 @@ Toffler, A. (1980). *The Third Wave*. William Morrow.
---

*Network Theory Applied Research Institute, Inc. — 501(c)(3) — EIN 92-3047136 — info@ntari.org*

*Software: AGPL-3.0-or-later · Specification: CC BY-SA 4.0*
Loading
Loading